Rumi: Życie i dziedzictwo największego poety mistyka islamu

2

Jalāl al-Dīn Muḥammad Rūmī, powszechnie znany jako Rumi, to postać o niezwykłej głębi i wszechstronności – perski poeta, wybitny uczony prawnik i mistyk suficki. Urodzony 30 września 1207 roku, w roku 2024 Rumi miałby 817 lat. Jego życie prywatne było związane z Gowhar Khatun, z którą doczekał się dwóch synów: Sultana Walada i Ala-eddina Chalabi. Przełomowym momentem, który ukształtował jego duchową ścieżkę, było mistyczne spotkanie z wędrownym derwiszem Szamsem z Tabrizu w 1244 roku, co zapoczątkowało jego drogę jako twórcy niezrównanej poezji duchowej.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: 817 lat (stan na 2024 rok)
• Żona/Mąż: Gowhar Khatun
• Dzieci: Sultan Walad, Ala-eddin Chalabi
• Zawód: Poeta, uczony prawnik, mistyk suficki
• Główne osiągnięcie: Monumentalny poemat duchowy „Masnavi” oraz zbiór lirycznych wierszy „Divan-e Shams-e Tabrizi”

Życie i pochodzenie Rumi

Jalāl al-Dīn Muḥammad Rūmī, którego pełne imię brzmi Jalāl al-Dīn Muḥammad Rūmī, przyszedł na świat 30 września 1207 roku w mieście Wakhsh, położonym na wschodnim brzegu rzeki o tej samej nazwie, na terenie dzisiejszego Tadżykistanu. W tamtym okresie ten region był częścią potężnego Imperium Chorezmijskiego. Rumi pochodził z rodziny o głębokich korzeniach perskich. Jego ojcem był Bahâ’ uddîn Walad, szanowany kaznodzieja i prawnik, cieszący się autorytetem w Wielkim Balchu – jednym z kluczowych ośrodków kultury perskiej i sufizmu. Przydomek „Rumi”, co można przetłumaczyć jako „Rzymianin”, nawiązuje do faktu, że większość swojego życia spędził w Anatolii, która w przeszłości należała do Cesarstwa Bizantyjskiego, a przez muzułmanów była nazywana „Rumem”. W krajach perskojęzycznych oraz w Iranie, Rumi jest najczęściej określany mianem „Mawlānā” lub „Molānā”, co w języku arabskim oznacza „nasz mistrz”. W Turcji z kolei powszechnie używa się formy „Mevlânâ”. Rumi zmarł 17 grudnia 1273 roku w Konyi (dzisiejsza Turcja), która wówczas pełniła funkcję stolicy Sułtanatu Rum, w wieku 66 lat. Jego śmierć stała się początkiem głębokiego kultu, który trwa do dziś.

Rodzina i życie prywatne Rumi

Rodzicami Rumiego byli Bahā ud-Dīn Walad, znany jako „Sułtan Uczonych”, który był teologiem i mistrzem sufizmu, oraz jego żona. Ród Rumiego od wielu pokoleń zajmował się nauczaniem islamu w ramach liberalnej szkoły hanaficko-maturydyjskiej, co stanowiło solidny fundament jego późniejszej duchowości. W 1225 roku, w trakcie pobytu w Karamanie, Rumi poślubił Gowhar Khatun. Owocem tego związku było narodzenie dwóch synów: Sultana Walada oraz Ala-eddina Chalabi. W okresie, gdy Rumi miał od około 5 do 13 lat, jego rodzina była zmuszona do ucieczki z Azji Środkowej przed pędzącymi hordami mongolskimi. Ta przymusowa wędrówka wiodła ich przez Samarkandę, Niszapur, Bagdad, aż do regionu Hidżazu i Damaszku, co znacząco ukształtowało jego wczesne doświadczenia życiowe i perspektywę.

Kariera i edukacja Rumi

Po śmierci swojego ojca w 1231 roku, 25-letni Rumi objął jego stanowisko jako islamski molvi, czyli nauczyciel. Przez kolejne dziewięć lat doskonalił swoje umiejętności pod okiem Sayyeda Burhana ud-Dina Muhaqqiqa Termaziego, pogłębiając swoją wiedzę teologiczną i duchową. Zanim Rumi zyskał światową sławę jako poeta, był uznanym islamskim prawnikiem w Konyi. W tej roli wydawał fatwy (opinie prawne), wygłaszał kazania w meczetach oraz nauczał studentów w medresie. Kluczowym momentem w jego życiu, który całkowicie odmienił jego dalszą ścieżkę, było spotkanie z wędrownym derwiszem Szamsem z Tabrizu. Miało ono miejsce 15 listopada 1244 roku. Pod wpływem tej intensywnej i głębokiej relacji mistrz-uczeń, Rumi porzucił swoje dotychczasowe obowiązki nauczyciela i jurysty, oddając się całkowicie poszukiwaniom duchowym. Po tajemniczym zniknięciu Szamsa w grudniu 1248 roku, Rumi pogrążył się w głębokiej żałobie. To właśnie to cierpienie stało się katalizatorem dla jego twórczości poetyckiej, w której poszukiwał duchowej jedności z utraconym przyjacielem. Rumi o Szamsie powiedział: „Za czterdziestu dniach Szams wziął mnie za rękę i od tego czasu moje serce jest w jego ręku”.

Główne dzieła Rumi

Najważniejszym dziełem Jalāla al-Dīna Muḥammada Rūmī jest **Masnavi (Mathnawī-ī ma’nawī)**. Uważane jest ono za jedno z najwybitniejszych dzieł literatury perskiej, często określane mianem „Koran w języku perskim”. Jest to monumentalny poemat duchowy, stanowiący kompendium nauk i opowieści mistycznych, które wywarło olbrzymi wpływ na myśl mistyczną. Kolejnym znaczącym dziełem jest **Divan-e Shams-e Tabrizi**, będący zbiorem lirycznych wierszy, głównie gazali, które Rumi napisał pod wpływem swojej relacji z Szamsem z Tabrizu. Dzieło to jest wyrazem ekstatycznej miłości mistycznej i poszukiwania duchowej jedności. Oprócz swojej bogatej twórczości poetyckiej, Rumi pozostawił po sobie również prace pisane prozą. Należą do nich między innymi:

• „Fihi ma fihi” (zapisy jego rozmów i wykładów)
• „Majalis-i Sab’a” (Siedem Kazań)
• „Maktubat” (listy)

Te dzieła prozą ukazują Rumiego jako charyzmatycznego mistrza sufickiego, dzielącego się swoją mądrością i doświadczeniem.

Dziedzictwo i uznanie Rumi

Rumi jest obecnie uznawany za najpopularniejszego poetę na świecie, a jego dzieła zostały przetłumaczone na dziesiątki języków, co świadczy o uniwersalności i ponadczasowości jego przesłania. W ostatnich latach jego twórczość zyskała szczególne uznanie, czyniąc go najlepiej sprzedającym się poetą w Stanach Zjednoczonych. Międzynarodowe docenienie jego wkładu w kulturę światową podkreśliła UNESCO, które z okazji 800-lecia jego urodzin w 2007 roku wybiło pamiątkowy medal. Medal ten miał uczcić jego wkład w promowanie idei pokoju i tolerancji. Po śmierci Rumiego, jego syn Sultan Walad wraz z uczniami założyli zakon Mevlevi, znany na świecie jako Zakon Wirujących Derwiszy. Są oni słynni z ceremonii Sama – mistycznego tańca, polegającego na wirowaniu. Rumi wprowadził lub spopularyzował praktykę wirowania jako formę medytacji i modlitwy, wierząc, że muzyka i taniec mogą pomóc duszy uwolnić się z więzów materialnego świata. Mauzoleum Rumiego w Konyi, znane jako Mevlana Museum, pozostaje jednym z najczęściej odwiedzanych miejsc w Turcji, będąc symbolem duchowego mostu między Wschodem a Zachodem. Z okazji 800. rocznicy jego śmierci w Konyi odbył się uroczysty pokaz ceremonii Sama, ukazujący głęboki szacunek dla jego dziedzictwa. To właśnie ta ceremonia jest często postrzegana jako kulminacja praktyk sufizmu i wyraz poszukiwania duchowej bliskości.

Uniwersalizm i tolerancja Rumi

Rumi był znany z niezwykle otwartego podejścia do ludzi różnych wyznań i kultur. W swoich naukach podkreślał, że droga do Boga prowadzi przez miłość i zrozumienie, a nie tylko przez rygorystyczne przestrzeganie rytuałów czy dogmatów. Jego uniwersalizm sprawił, że jego przesłanie rezonuje z ludźmi na całym świecie, niezależnie od ich pochodzenia czy wiary. Wiele religii stanowi drogę do Boga, a miłość jest uniwersalnym językiem. Intensywna więź Rumiego z Szamsem z Tabrizu budziła jednak ogromne kontrowersje wśród jego rodziny i uczniów w Konyi. Zarzucano mu zaniedbywanie obowiązków religijnych i zbytnią fascynację tajemniczym derwiszem, co stanowiło jeden z najtrudniejszych momentów w jego życiu, prowadząc do głębokiej rozpaczy Jalāl ad-Dīna. Po czterdziestu dniach spędzonych z Szamsem, Rumi ponownie pogrążył się w rozmyślaniach, a jego twórczość zaczęła nabierać nowego wymiaru. Choć relacja ta była źródłem napięć, to właśnie ona stała się inspiracją dla wielu jego najpiękniejszych wierszy, w których poszukiwał duchowej jedności z Szamsem, oddzieleni w duszy, ale połączeni w świetle słońca rzeczywistości.

Ciekawostki z życia Rumi

Według legendy, podczas ucieczki rodziny przed Mongołami, młody Rumi spotkał w Niszapurze wielkiego poetę Attara. Ten miał zobaczyć ojca Rumiego idącego przed synem i przepowiedzieć: „Oto morze, za którym płynie ocean”, co stanowiło zapowiedź niezwykłej przyszłości Rumiego. Jego twórczość, w tym „Masnavi-e” i „Divan-e Shams-e Tabrizi”, obejmuje tysiące wierszy, w tym dwa tysiące czterowierszy, które wciąż inspirują czytelników na całym świecie. Jego dzieła zostały przetłumaczone na wiele języków, co potwierdza jego globalny zasięg. W kontekście jego życia, warto wspomnieć o teoretycznych powiązaniach jego rodziny z mistykami takimi jak Ibn Arabi. Z tego powodu pojawia się wzmianka o tym, że w 1225 roku Maulana poślubił córkę Ibn-Arabiego, jednakże ta informacja nie jest jednoznacznie potwierdzona w dostarczonych faktach. Sama postać Szamsa z Tabrizu, który stał się dla Rumiego kluczowym duchowym przewodnikiem, była otoczona aurą tajemniczości. Po jego zniknięciu, Rumi przeżywał okres głębokiej żałoby, która stała się paliwem dla jego poetyckiej ekspresji. W Konyi, gdzie spoczywa Rumi, jego mauzoleum jest miejscem pielgrzymek, a jego dziedzictwo żyje w tradycji Wirujących Derwiszy, którzy wykonują ceremonię Sama, polegającą na wirowaniu w okręgu wokół szejcha, co stanowi ważny element praktyk sufizmu. Celem tych praktyk jest osiągnięcie duchowego uniesienia i połączenie z boskością.

Podsumowując, Jalāl al-Dīn Muḥammad Rūmī pozostawił nam dziedzictwo uniwersalnej miłości i tolerancji, przypominając, że droga do duchowego oświecenia często rodzi się z głębokich doświadczeń i poszukiwania piękna w świecie. Jego poezja stanowi wieczne zaproszenie do odkrywania siebie i wszechświata w świetle serca.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Rumi