Nansen: Fridtjof Nansen – polarny odkrywca i jego Fjord Nansen (1896)

2

Fridtjof Nansen, urodzony 10 października 1861 roku, był wybitnym norweskim badaczem polarnym, naukowcem, dyplomatą i gorącym humanistą, którego życie i dokonania wywarły niezatarty wpływ na świat. Na dzień dzisiejszy, w grudniu 2023 roku, Nansen miałby 162 lata. Jego żona, Eva Sars, zmarła w 1907 roku, a z ich związku narodziło się pięcioro dzieci. Nansen jest powszechnie znany ze swoich pionierskich wypraw arktycznych, ale jego działalność humanitarna, za którą otrzymał Pokojową Nagrodę Nobla, jest równie ważnym elementem jego dziedzictwa.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na [grudzień 2023] miałby 162 lata.
• Żona/Mąż: Eva Sars (zmarła w 1907 r.)
• Dzieci: Pięcioro
• Zawód: Badacz polarny, naukowiec, dyplomata, humanista
• Główne osiągnięcie: Pionierskie wyprawy arktyczne, działalność humanitarna na rzecz uchodźców i ofiar głodu, Paszport Nansena.

Podstawowe informacje o Fridtjofie Nansenie

Fridtjof Wedel-Jarlsberg Nansen przyszedł na świat 10 października 1861 roku w posiadłości Store Frøen w Aker, niedaleko ówczesnej Christianii, dziś znanej jako Oslo. Od najmłodszych lat przejawiał zamiłowanie do aktywności fizycznej i przyrody, co stanowiło naturalny fundament jego późniejszej kariery naukowej i eksploracyjnej. Nansen studiował zoologię na Królewskim Uniwersytecie Fryderyka w Christianii, rozpoczynając naukę w 1881 roku. Wybór tego kierunku był podyktowany chęcią prowadzenia życia na świeżym powietrzu, co idealnie wpisywało się w jego marzenia o podróżach i odkryciach. Zmarł 13 maja 1930 roku w wieku 68 lat w swojej posiadłości Polhøgda w Lysaker, pozostawiając po sobie bogate i inspirujące dziedzictwo.

Rodzina i życie prywatne

Fridtjof Nansen pochodził z rodziny o ugruntowanych tradycjach. Jego ojcem był Baldur Fridtjof Nansen, prawnik, który pełnił funkcję reportera w Sądzie Najwyższym Norwegii. Matką była Adelaide Johanne Thekla Isidore Bølling Wedel-Jarlsberg, spokrewniona z jednym z twórców norweskiej konstytucji, co podkreśla jego przynależność do norweskiej elity intelektualnej i politycznej. W 1889 roku Nansen poślubił Evę Sars, z którą doczekał się pięciorga dzieci. Tragiczna śmierć Evy w 1907 roku była dla niego ogromnym ciosem i osobistą tragedią, jednak nie powstrzymała go od dalszej, intensywnej aktywności naukowej i społecznej.

Kariera naukowa i odkrywcza

Prace nad neurobiologią

Zanim Fridtjof Nansen wyruszył na swoje słynne wyprawy polarne, zdobył uznanie w świecie naukowym dzięki swoim przełomowym badaniom nad centralnym układem nerwowym. Pracując jako kurator w Muzeum w Bergen w latach 1882–1888, prowadził intensywne badania, które stanowiły podstawę jego rozprawy doktorskiej obronionej w 1887 roku. Praca ta wniosła znaczący wkład w rozwój rodzącej się teorii neuronów, umacniając pozycję Nansena jako zdolnego i obiecującego naukowca.

Pierwsze przejście Grenlandii (1888)

Przełomowym momentem w karierze Nansena było poprowadzenie pierwszej w historii ekspedycji, która przemierzyła Grenlandię w poprzek. W 1888 roku, na czele sześcioosobowej ekipy, Nansen wyruszył na wschód, aby pokonać lodowy kontynent. Zastosował nowatorską taktykę, rozpoczynając przeprawę ze wschodniego wybrzeża, co eliminowało możliwość odwrotu i wymagało niezwykłej determinacji. Ta odważna wyprawa, nazwana później „nartach przez Grenlandię”, ugruntowała jego reputację jako śmiałego odkrywcy i pioniera w dziedzinie badań polarnych. Doświadczenia zdobyte podczas tego przedsięwzięcia, w tym obserwacje życia Eskimosów, miały ogromny wpływ na jego późniejsze przygotowania do wypraw arktycznych.

Wyprawa statkiem „Fram” (1893–1896)

Jednym z najbardziej ambitnych przedsięwzięć Fridtjofa Nansena była wyprawa statkiem „Fram”, której celem było dotarcie do Bieguna Północnego. Nansen osobiście zaprojektował statek o specjalnie zaokrąglonym kadłubie, który miał zostać celowo uwięziony w lodzie i wraz z nim dryfować w kierunku bieguna. Wyprawa ta, rozpoczęta w 1893 roku, trwała do 1896 roku. Mimo że sam statek „Fram” nie osiągnął celu, jakim był Bieguna Północnego, ekspedycja dostarczyła bezcennych danych naukowych dotyczących prądów morskich i zjawisk lodowych w Arktyce. Statek „Fram”, zbudowany z myślą o połowach fok, był doskonale przystosowany do trudnych warunków polarnych. Była to jedna z najbardziej znaczących ekspedycji w historii badań arktycznych.

Rekord szerokości geograficznej

Podczas wyprawy statkiem „Fram”, w 1895 roku, Nansen wraz z Hjalmarem Johansenem, jednym z członków załogi, podjęli śmiałą decyzję o opuszczeniu statku i kontynuowaniu podróży pieszo, na nartach i w kajaku, w kierunku Bieguna Północnego. Choć nie udało im się osiągnąć samego bieguna, ustanowili oni wówczas rekordową szerokość geograficzną 86°14′N. Ta samotna walka z naturą, w ekstremalnych warunkach arktycznych, przeszła do historii jako jeden z największych wyczynów eksploracyjnych wszech czasów. Ich podróż wiodła przez rozległe pole lodowe, a oni sami musieli polegać na swoim sprycie i niezwykłej wytrzymałości. Po powrocie do kraju, ich wyczyny stały się inspiracją dla wielu.

Wkład w oceanografię

Fridtjof Nansen wniósł również znaczący wkład w rozwój oceanografii. Podczas swoich wypraw opracował i udoskonalił szereg nowoczesnych narzędzi badawczych. Szczególnie warte podkreślenia jest tzw. butla Nansena, zaprojektowana do pobierania próbek wody z dużych głębokości. To innowacyjne urządzenie stało się standardowym wyposażeniem oceanografów na całym świecie i pozwoliło na lepsze zrozumienie procesów zachodzących w głębinach oceanów, w tym w Oceanie Arktycznym. Jego badania pomogły zrewolucjonizować sposób, w jaki naukowcy podchodzą do badania podwodnego świata.

Działalność polityczna i dyplomatyczna

Rola w uzyskaniu niepodległości Norwegii (1905)

Poza osiągnięciami naukowymi, Fridtjof Nansen odegrał kluczową rolę w procesie odzyskania przez Norwegię niepodległości. W 1905 roku, jako postać ciesząca się ogromnym autorytetem i szacunkiem, wykorzystał swój wpływ, by doprowadzić do pokojowego rozwiązania unii ze Szwecją. Nansen odegrał ważną rolę w przekonaniu księcia Karola Duńskiego do objęcia tronu Norwegii jako Haakon VII, co zapoczątkowało nowy rozdział w historii kraju. Jego zaangażowanie w sprawy narodowe świadczy o jego wszechstronności i poświęceniu dla ojczyzny.

Służba dyplomatyczna w Londynie

W latach 1906–1908 Fridtjof Nansen pełnił funkcję pierwszego norweskiego posła w Wielkiej Brytanii. W tym okresie aktywnie uczestniczył w negocjacjach mających na celu zapewnienie bezpieczeństwa młodego państwa. Kluczowym osiągnięciem jego misji było wynegocjowanie Traktatu Integralności, który gwarantował suwerenność i nienaruszalność terytorialną Norwegii. Jego doświadczenie i renomę międzynarodową wykorzystano do umocnienia pozycji Norwegii na arenie międzynarodowej.

Działalność filantropijna i humanitarna

Wysoki Komisarz Ligi Narodów ds. Uchodźców

Po zakończeniu I wojny światowej Fridtjof Nansen skierował swoje wysiłki na działalność humanitarną. W 1921 roku został mianowany pierwszym Wysokim Komisarzem Ligi Narodów ds. Uchodźców. W tej roli podjął się niezwykle trudnego zadania repatriacji około 450 000 jeńców wojennych, którzy pozostali bez domu i środków do życia. Jego praca w Lidze Narodów była kontynuacją jego głębokiego zaangażowania w pomoc potrzebującym. W tym samym roku rozpoczął się również jego udział w walce z głodem w Rosji.

Paszport Nansena

Jednym z najbardziej innowacyjnych i trwałych osiągnięć Nansena w dziedzinie pomocy uchodźcom było wprowadzenie tzw. Paszportu Nansena. Był to pierwszy międzynarodowy dokument tożsamości przeznaczony dla osób bezpaństwowych i uchodźców, który był uznawany przez ponad 50 krajów. Dokument ten znacząco ułatwił życie milionom ludzi, którzy w wyniku konfliktów i zmian politycznych znaleźli się w trudnej sytuacji, pozwalając im na legalne przemieszczanie się i poszukiwanie nowego domu.

Walka z głodem w Rosji (1921–1922)

W latach 1921–1922 Fridtjof Nansen zorganizował szeroko zakrojoną akcję pomocową podczas potwornej klęski głodu, która dotknęła Rosję Radziecką. Dzięki jego inicjatywie i prywatnym zbiórkom udało się uratować miliony ludzi od śmierci głodowej. Szacunki wskazują, że jego misja mogła ocalić od 7 do nawet 22 milionów istnień ludzkich. Ta akcja była świadectwem jego ogromnej determinacji i zdolności mobilizowania międzynarodowej społeczności do działania w obliczu katastrofy humanitarnej. Była to jedna z największych akcji pomocowych w historii.

Pomoc ofiarom ludobójstwa Ormian

W ostatnich latach swojego życia Fridtjof Nansen kontynuował swoją działalność humanitarną, angażując się w pomoc uchodźcom ormiańskim. Starał się o stworzenie dla nich bezpiecznej przystani, gdzie mogliby odbudować swoje życie po doświadczeniach ludobójstwa. Jego wysiłki miały na celu zapewnienie godności i bezpieczeństwa tym, którzy stracili wszystko.

Nagrody i osiągnięcia

Za swoją wieloletnią i wszechstronną pracę na rzecz ofiar wojny, uchodźców i głodujących, Fridtjof Nansen został uhonorowany Pokojową Nagrodą Nobla w 1922 roku. To prestiżowe wyróżnienie było wyrazem uznania dla jego niezłomnego poświęcenia i skuteczności w działaniach humanitarnych. Nansen zdecydował się przeznaczyć całą kwotę z nagrody na dalszą pomoc, co tylko podkreślało jego bezinteresowność i oddanie sprawie. Dziedzictwo Fridtjofa Nansena żyje nadal. W 1938 roku, osiem lat po jego śmierci, Międzynarodowe Biuro Nansena ds. Uchodźców otrzymało Pokojową Nagrodę Nobla za kontynuowanie jego dzieła. To pośmiertne wyróżnienie stanowi dowód na trwały wpływ jego inicjatyw i potwierdzenie, że jego wizja pomocy uchodźcom wciąż inspiruje nowe pokolenia.

Sport i zainteresowania

Fridtjof Nansen był nie tylko wybitnym naukowcem i odkrywcą, ale również utalentowanym sportowcem. Swoje pierwsze kroki na nartach stawiał już w wieku dwóch lat, a jego pasja do tej dyscypliny doprowadziła go do zdobycia 12 tytułów mistrza Norwegii w biegach narciarskich. Narty były dla niego nie tylko sportem, ale kluczowym narzędziem eksploracji, które z powodzeniem wykorzystywał podczas swoich wypraw, między innymi podczas legendarnej przeprawy przez Grenlandię. Jeszcze przed osiągnięciem pełnoletności, Nansen wykazywał się niezwykłymi umiejętnościami w łyżwiarstwie. W wieku 18 lat pobił rekord świata w łyżwiarstwie na dystansie jednej mili (1,6 km), co świadczy o jego wszechstronności fizycznej i niezwykłej determinacji w dążeniu do celu. Jego sukcesy sportowe były ważnym elementem jego charakteru, hartując go do przyszłych, często niebezpiecznych wyzwań. Od najmłodszych lat Nansen spędzał tygodnie w lasach, żyjąc w sposób przypominający „Robinsona Crusoe”. Te doświadczenia wykształciły w nim niezwykłą samowystarczalność, zaradność i umiejętność adaptacji do trudnych warunków. Te cechy okazały się nieocenione podczas jego niebezpiecznych wypraw polarnych, gdzie musiał polegać na własnym sprycie i umiejętnościach przetrwania w surowym, lodowym środowisku.

• Narciarstwo: Pionier narciarstwa, 12-krotny mistrz Norwegii w biegach narciarskich.
• Łyżwiarstwo: W wieku 18 lat pobił rekord świata na dystansie jednej mili.
• Survival: Dzieciństwo spędzone w lasach wykształciło niezwykłą samowystarczalność.

Ciekawostki

Podczas jednej z misji humanitarnych Nansena w Rosji, w latach 1921–1922, jego asystentem był Vidkun Quisling. Ta współpraca nabiera szczególnego znaczenia w kontekście późniejszej historii, ponieważ Quisling stał się niesławnym kolaborantem podczas II wojny światowej. Jest to jeden z zaskakujących faktów z życia Nansena, ukazujący nieoczekiwane powiązania historyczne. Fridtjof Nansen był nie tylko wizjonerem w dziedzinie eksploracji, ale także innowatorem w zakresie sprzętu wyprawowego. Uważając standardowy sprzęt za zbyt ciężki i niepraktyczny, osobiście projektował lekkie sanie, śpiwory i kuchenki turystyczne. Jego dbałość o szczegóły i funkcjonalność sprzętu przyczyniła się do sukcesu jego wypraw, w tym słynnej wyprawy statkiem „Fram”. Te innowacje miały znaczący wpływ na rozwój sprzętu używanego w warunkach ekstremalnych. Ogromny wkład Fridtjofa Nansena w naukę, eksplorację i działalność humanitarną został uhonorowany na wiele sposobów. Jego nazwisko nosi wiele obiektów geograficznych i naukowych. Najbardziej znane to Basen Nansena w Oceanie Arktycznym, a także kratery na Księżycu i Marsie. Te upamiętnienia świadczą o jego trwałym wpływie na dziedzictwo ludzkości i jego miejscu w historii badań naukowych i eksploracji kosmosu.

Warto wiedzieć: Nazwisko Nansena nosi wiele obiektów, w tym Basen Nansena w Oceanie Arktycznym oraz kratery na Księżycu i Marsie.

Fridtjof Nansen jest postacią, która na zawsze zapisała się na kartach historii jako symbol odwagi w eksploracji i niezłomnej empatii. Jego życie udowadnia, że pasja do odkrywania i głębokie zaangażowanie w pomoc innym mogą realnie zmieniać świat, inspirując nas do przekraczania własnych granic i niesienia wsparcia potrzebującym, niezależnie od napotykanych okoliczności.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Fridtjof_Nansen