Lao Tzu, Laozi, Lao Tsy: Twórca Taoizmu i Tao Te Ching

1

Laozi, znany również jako Lao Tzu lub Lao-tse, to postać otoczona aurą tajemnicy i głębokiej mądrości, uznawana za jednego z najważniejszych myślicieli w historii chińskiej filozofii. Choć jego historyczne istnienie jest przedmiotem naukowych debat, a większość badaczy skłania się ku uznaniu go za postać półlegendarną, tradycja przypisuje mu autorstwo „Tao Te Ching” – fundamentalnego dzieła taoizmu. Według tradycyjnych przekazów, Laozi żył w VI wieku p.n.e., co czyniłoby go współczesnym Konfucjuszowi i postacią o dziedzictwie sięgającym ponad 2500 lat. Przed odrzuceniem życia publicznego, Laozi pełnił ważną funkcję królewskiego archiwisty na dworze dynastii Zhou, co stanowiło fundament jego bogatej wiedzy.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na [miesiąc rok] Laozi miałby około 2500 lat (według tradycyjnych datowań VI w. p.n.e.).
• Żona/Mąż: Brak informacji o żonie lub mężu w dostępnych źródłach.
• Dzieci: Brak informacji o dzieciach w dostępnych źródłach.
• Zawód: Królewski archiwista, filozof, myśliciel.
• Główne osiągnięcie: Autorstwo fundamentalnego dzieła taoizmu „Tao Te Ching” i sformułowanie koncepcji Tao i Wu wei.

Podstawowe informacje o Laozi

Laozi to nie osobiste imię, lecz honorowy tytuł, który można przetłumaczyć jako „Stary Mistrz” lub „Czcigodny”. Tradycja przypisuje mu nazwisko Li Er (Lǐ Ěr), a nazwisko „Li” w języku chińskim oznacza „śliwę”. Według tradycyjnych źródeł, Laozi miał urodzić się w VI wieku p.n.e., choć niektóre datowania przesuwają ten okres na IV wiek p.n.e. Jego miejsce urodzenia to wioska Quren w państwie Chu, co odpowiada dzisiejszemu powiatowi Luyi w prowincji Henan. Mimo że współczesna nauka poddaje w wątpliwość historyczne istnienie jednej konkretnej osoby o tym imieniu, wielu badaczy uważa Laozi za postać półlegendarną, a przypisywane mu dzieło – „Tao Te Ching” – za kompilację tekstów stworzonych przez wielu autorów na przestrzeni Okresu Walczących Królestw (ok. 475–221 p.n.e.). Filozof jest również identyfikowany z postacią o imieniu Lao Dan, gdzie „Dan” oznacza „Długouchego”.

Życie prywatne i legendy

Praca na dworze królewskim

Zanim Laozi miał zrezygnować z życia publicznego i wyruszyć w podróż na zachód, pełnił on znaczącą i prestiżową funkcję królewskiego archiwisty (strażnika archiwów) na dworze dynastii Zhou w Wangcheng, dzisiejszym Luoyang. Ta pozycja dawała mu unikalny dostęp do bogatej wiedzy historycznej, klasycznych tekstów i archiwów państwowych. Możliwość studiowania starożytnych pism mogła stanowić fundament jego filozoficznych przemyśleń, zwłaszcza w kontekście obserwacji cyklicznych zmian w historii i moralności społeczeństwa. Z perspektywy czasu, jego praca na dworze dynastii Zhou była kluczowym etapem, który ukształtował jego późniejsze poglądy na naturę władzy, społeczeństwa i porządku świata.

Spotkanie z Konfucjuszem

Jednym z najbardziej znanych i symbolicznym wydarzeń z życia Laozi, opisywanym w tradycji, jest jego spotkanie z Konfucjuszem, który żył w latach ok. 551–479 p.n.e. Według przekazów, młodszy filozof Konfucjusz odwiedził Laozi, aby zasięgnąć rady. Spotkanie to miało wywrzeć na Konfucjuszu ogromne wrażenie swoją mądrością i głębią. Laozi miał wówczas udzielić mu kilku kluczowych wskazówek dotyczących natury rytuałów i zasad społecznych. To wydarzenie stało się fundamentem dla późniejszych porównań i analiz obu szkół myślenia – konfucjanizmu i taoizmu – podkreślając odmienne, choć wzajemnie się uzupełniające, podejścia do życia, społeczeństwa i porządku.

Odejście na zachód

Legenda głosi, że Laozi, zniechęcony postępującym upadkiem moralnym społeczeństwa i brakiem zrozumienia dla swoich nauk, postanowił opuścić Chiny i udać się na zachód. Wyruszył w podróż, której celem było odnalezienie miejsca, gdzie mógłby żyć w spokoju i harmonii z naturą. Zanim jednak przekroczył granicę państwa i zniknął w dziczy, strażnik graniczny, znając jego mądrość, poprosił go o spisanie swoich nauk. W odpowiedzi na tę prośbę, Laozi miał stworzyć swoje kluczowe dzieło – „Tao Te Ching”. Ta opowieść symbolizuje jego pragnienie przekazania swojej wiedzy światu, nawet w obliczu osobistego rozczarowania i wycofania.

Boskie pochodzenie i kult nazwiska

Postać Laozi jest głęboko zakorzeniona w chińskiej kulturze, nie tylko jako filozof, ale również jako protoplasta jednego z najpopularniejszych nazwisk w Chinach – Li. To właśnie z tego nazwiska wywodziła się potężna Dynastia Tang (618–907 n.e.), która oficjalnie uznała Laozi za swojego przodka. Akt ten znacząco podniósł rangę taoizmu w tamtym okresie, integrując filozofię z polityką i nadając jej status oficjalnej doktryny państwowej. Ten kult nazewniczy pokazuje, jak głęboko nauki Laozi przenikały struktury społeczne i polityczne Chin, kształtując ich tożsamość na przestrzeni wieków.

Działalność i filozofia

Autorstwo Tao Te Ching

Laozi jest powszechnie uznawany za autora „Tao Te Ching” (znanego również jako „Laozi”), fundamentalnego tekstu taoizmu. Dzieło to, składające się z 81 rozdziałów, jest jednym z najbardziej wpływowych tekstów w historii chińskiej myśli. Jego nauki, choć zwięzłe i poetyckie, wywarły kolosalny wpływ na chińską kulturę, religię oraz późniejszych filozofów, którzy przez wieki tworzyli do niego liczne komentarze i interpretacje. „Tao Te Ching” jest nie tylko księgą filozoficzną, ale również duchowym przewodnikiem, oferującym uniwersalne prawdy o naturze wszechświata i sposobie życia w harmonii z nim. Jest to wielka księga taoizmu, która ukształtowała jego podstawy.

Koncepcja Tao i Wu wei

Centralnymi ideami filozofii Laozi są Tao i Wu wei. Tao (道), czyli „Droga”, jest dla niego pierwotną, nieuchwytną zasadą, która przenika całe istnienie. Jest to źródło wszystkiego, co istnieje, a jednocześnie sama w sobie jest nienazywalna i niewyrażalna. Jak mówi pierwsze zdanie „Tao Te Ching”: „Tao, które może być nazwane, nie jest wiecznym Tao”. Tao jest prapoczątkiem nieba i ziemi, a jego działanie jest subtelne i nieustanne. Zrozumienie Tao pozwala na osiągnięcie harmonii z wszechświatem. Wu wei (無為), czyli „niedziałanie” lub „działanie bez wysiłku”, jest praktycznym zastosowaniem Tao w życiu codziennym. Nie oznacza to całkowitej bezczynności, lecz raczej działanie w zgodzie z naturalnym rytmem rzeczy, bez forsowania i sztucznego oporu. Jest to umiejętność płynięcia z prądem, wykorzystywania siły przeciwnika, a także unikania zbędnych konfliktów i ambicji. Wu wei polega na tym, by działać w sposób naturalny i spontaniczny, bez zbędnego wysiłku, osiągając w ten sposób najlepsze rezultaty. Jest to klucz do życia w harmonii i spokoju.

Wpływ na inne religie

Postać Laozi i jego nauki wykraczają poza ramy samej filozofii taoistycznej, przenikając granice innych systemów wierzeń. W niektórych odłamach buddyzmu chińskiego, konfucjanizmu, a także w chińskiej religii ludowej, uważa się, że po spisaniu swoich nauk i wycofaniu się ze świata, Laozi stał się nieśmiertelnym pustelnikiem (xian). Jego mądrość i nauki były tak głębokie, że stały się inspiracją dla wielu tradycji, a jego postać często pojawia się w kontekście duchowych poszukiwań. Taoistyczni propagatorzy dowodzili, że Laozi, dzięki odpowiednim ćwiczeniom, osiągnął nadludzkie moce, co tylko wzmocniło jego mistyczny status.

Osiągnięcia i dziedzictwo

Status Bóstwa w Taoizmie

W religijnych nurtach taoizmu, postać Laozi została wzniesiona do rangi bóstwa. Jest czczony jako Laojun (Stary Pan), jedno z Trzech Czystych Bóstw (Three Pure Ones), stanowiących najwyższe bóstwa w panteonie taoistycznym. Niektórzy wyznawcy wierzą, że sama księga „Tao Te Ching” jest awatarem tego boga, wcielonym w formę literacką. Ten proces deifikacji podkreśla głęboki szacunek i uwielbienie, jakim darzono jego nauki i postać. Jego dziedzictwo w taoizmie jest niepodważalne, a jego rola jako twórcy taoizmu jest kluczowa.

Najstarsze znaleziska archeologiczne

Dowodem na starożytne korzenie myśli Laozi są fascynujące odkrycia archeologiczne. W Guodian (Guodian Chu Slips) odnaleziono bambusowe paski datowane na koniec IV wieku p.n.e., zawierające fragmenty tekstów, które odpowiadają około jednej trzeciej współczesnego tekstu „Tao Te Ching”. Te odkrycia stanowią jedne z najstarszych znalezisk archeologicznych potwierdzających istnienie pism związanych z naukami Laozi. Choć nadal trwają spory dotyczące dokładnego pochodzenia i autorstwa „Tao Te Ching”, te znaleziska dostarczają materialnych dowodów na starożytność taoistycznej myśli i jej powiązanie z postacią Laozi.

Inspiracja w sztuce

Postać Laozi jest częstym i inspirującym motywem w sztuce chińskiej, odzwierciedlając jego głęboki wpływ na kulturę. Klasycznym przykładem jest portret autorstwa Zhang Lu z epoki Ming, przedstawiający filozofa jadącego na wole. Ten obraz symbolizuje jego opanowanie, harmonię z naturą i powrót do prostoty. Wizerunek ten stał się ikoniczny, uosabiając spokój, mądrość i dystans do świata doczesnego. Sztuka chińska wielokrotnie sięgała po postać Laozi, aby wyrazić ideały taoistyczne, takie jak życie w zgodzie z naturą, prostota i wyzwolenie od ziemskich trosk.

Wpływ międzynarodowy

Myśl Laozi nie ograniczyła się jedynie do granic Chin. Jego nauki przekroczyły bariery kulturowe i geograficzne, docierając do odległych regionów, takich jak Tamil Nadu w Indiach. W czasach współczesnych, jego filozofia stała się inspiracją dla globalnych ruchów filozoficznych i ekologicznych, podkreślając uniwersalność jego przesłania. Idee Tao i Wu wei rezonują z potrzebą harmonii z naturą i poszukiwaniem prostoty w świecie zdominowanym przez technologię i konsumpcjonizm. Postać Laozi, mimo swojej półlegendarności, nadal kształtuje sposób myślenia o świecie i naszym w nim miejscu.

Ciekawostki

Długie uszy jako symbol mądrości

Przydomek „Lao Dan”, oznaczający „Długouchego”, nie był jedynie opisem fizycznym, ale w kulturze starożytnych Chin stanowił ważny symbol. Długie uszy od zawsze były kojarzone z długowiecznością, nadzwyczajną mądrością i zdolnością do słuchania prawd wszechświata. Ten symboliczny atrybut podkreślał głęboką mądrość i wszechstronne postrzeganie świata przez filozofa. W kontekście Laozi, długie uszy stały się metaforą jego zdolności do pojmowania najgłębszych zasad istnienia i odbierania subtelnych sygnałów płynących z natury i kosmosu.

Różnorodność transkrypcji

Ze względu na ewolucję języka chińskiego i rozwój systemów zapisu, imię filozofa funkcjonuje w wielu formach. Najbardziej znane to pinyin „Lǎozǐ”, system Wade-Giles „Lao 3-tzŭ 3”, a także rekonstrukcje starochińskie, które brzmią jak „C.rˤuʔ tsəʔ”. Ta różnorodność transkrypcji odzwierciedla złożoność historyczną i lingwistyczną związaną z badaniem starożytnych tekstów chińskich. Zrozumienie tych różnych form jest kluczowe dla dokładnego odczytywania i interpretowania dzieł i historii Laozi.

Laozi jako rzeźba

Dziedzictwo Laozi żyje nie tylko w tekstach i wierzeniach, ale także w sztuce współczesnej. W 1996 roku amerykański artysta Mark di Suvero stworzył imponującą rzeźbę zatytułowaną „Lao Tzu”. Ta monumentalna instalacja, symbolizująca siłę i harmonię, pokazuje, że postać Laozi wciąż inspiruje twórców sztuki nowoczesnej, ponad 2500 lat po swoim domniemanym życiu. Dzieło di Suvero jest dowodem na uniwersalność i ponadczasowość przesłania Laozi, które nadal znajduje odzwierciedlenie w dzisiejszej kulturze i sztuce.

Laozi, postać otoczona tajemnicą i legendą, pozostaje jednym z filarów chińskiej filozofii, a jego nauki zawarte w „Tao Te Ching” nadal kształtują nasze rozumienie harmonii, natury i sposobu życia. Jego koncepcje Tao i Wu wei, choć wywodzą się z antycznych Chin, stanowią uniwersalne przesłanie o potrzebie życia w zgodzie z naturalnym porządkiem rzeczy, co rezonuje z wyzwaniami współczesnego świata.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Laozi