Jane Fonda: Aktorka, aktywistka i ikona zmieniająca świat

1

Jane Seymour Fonda, urodzona 21 grudnia 1937 roku, to legendarna amerykańska aktorka, laureatka dwóch Oscarów, aktywistka polityczna i społeczna oraz pionierka fitness. Mając 88 lat (stan na styczeń 2026), Fonda jest postacią o niekwestionowanym wpływie na kulturę amerykańską i światową. Jej kariera obejmuje ikoniczne role filmowe, odważne zaangażowanie społeczne oraz rewolucyjne podejście do zdrowego stylu życia, co ugruntowało jej pozycję jako jednej z najbardziej wpływowych kobiet XX i XXI wieku.

Urodzona w Nowym Jorku, Jane Fonda jest córką wybitnego aktora Henry’ego Fondy i Frances Ford Seymour. Przez swoje życie była trzykrotnie zamężna, a jej małżonkowie to reżyser Roger Vadim, aktywista Tom Hayden oraz potentat medialny Ted Turner. Jest matką trojga dzieci, w tym aktora Troya Garity’ego. Fonda, która aktywnie dzieli się swoimi przemyśleniami i działalnością na swojej oficjalnej stronie internetowej, pozostaje inspiracją dla wielu pokoleń.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: 88 lat (stan na styczeń 2026)
• Żona/Mąż: Brak obecnego małżeństwa; poprzednio Roger Vadim, Tom Hayden, Ted Turner
• Dzieci: Troy Garity, Mary Williams (adoptowana)
• Zawód: Aktorka, aktywistka, pionierka fitness
• Główne osiągnięcie: Dwukrotna zdobywczyni Oscara, ikona fitness

Podstawowe informacje o Jane Fondzie

Jane Seymour Fonda przyszła na świat 21 grudnia 1937 roku w Doctors Hospital na Manhattanie w Nowym Jorku. W styczniu 2026 roku aktorka ma 88 lat. Jej narodziny odbyły się poprzez cesarskie cięcie. Rodzicami Jane byli znany amerykański aktor Henry Fonda oraz kanadyjska socjeta Frances Ford Seymour. Jej imię zostało nadane na cześć Jane Seymour, trzeciej żony króla Henryka VIII, z którą rodzina Fondów jest dalekowzrocznie spokrewniona ze strony matki. Z tego powodu do czwartej klasy szkoły podstawowej mała Jane nazywana była „Lady”. Nazwisko Fonda, według przekazów Henry’ego Fondy, ma swoje korzenie we Włoszech; XVI-wieczny przodek wyemigrował do Holandii, a jego potomkowie osiedlili się w Nowym Jorku około 1650 roku. Jane Fonda posiada również pochodzenie angielskie, francuskie i szkockie.

Rodzina i życie prywatne Jane Fondy

Życie osobiste Jane Fondy naznaczone było zarówno tragediami, jak i burzliwymi związkami. Jej matka, Frances Ford Seymour, popełniła samobójstwo w 1950 roku, gdy Jane miała zaledwie 12 lat. Tragedia wydarzyła się podczas leczenia jej matki w szpitalu psychiatrycznym Craig House w Beacon, w stanie Nowy Jork. Ojciec aktorki, Henry Fonda, w tym samym roku, w którym zmarła jego żona, poślubił Susan Blanchard, kobietę o 23 lata młodszą. To małżeństwo zakończyło się rozwodem.

Jane Fonda miała brata, Petera Fondę, który również zdobył uznanie jako aktor. Ze strony matki miała również przyrodnią siostrę, Frances de Villers Brokaw, znaną jako „Pan”. Aktorka sama trzykrotnie wychodziła za mąż. Jej pierwszym mężem był reżyser Roger Vadim, z którym ślub wzięła w 1965 roku, a rozwiodła się w 1973 roku. Drugim mężem był aktywista Tom Hayden, z którym związała się w 1973 roku i rozwiodła w 1990 roku. Trzecim mężem był potentat medialny Ted Turner, z którym ślub odbył się w 1991 roku, a rozwód w 2001 roku. Związek ten, choć zakończony, był znaczącym etapem w jej życiu. Poza tym, Jane Fonda jest matką trojga dzieci, w tym aktora Troya Garity’ego. Mary Williams, jedna z jej dzieci, została adoptowana w sposób nieformalny (de facto). Siostrzenicą Jane Fondy jest aktorka Bridget Fonda.

Małżeństwa Jane Fondy

• Roger Vadim (ślub: 1965, rozwód: 1973)
• Tom Hayden (ślub: 1973, rozwód: 1990)
• Ted Turner (ślub: 1991, rozwód: 2001)

Dzieci Jane Fondy

• Troy Garity (aktor)
• Mary Williams (adoptowana)

Kariera zawodowa Jane Fondy

Zanim Jane Fonda w pełni poświęciła się aktorstwu, rozwijała się w innych dziedzinach. Pracowała jako modelka, a jej wizerunek dwukrotnie pojawił się na okładce prestiżowego magazynu „Vogue”. Jej pierwsze zetknięcie ze sztuką sceniczną miało miejsce w 1954 roku, kiedy to wystąpiła u boku swojego ojca w charytatywnym przedstawieniu „The Country Girl” w Omaha Community Playhouse. Kluczowym momentem w kształtowaniu jej kariery było spotkanie z Lee Strasbergiem w 1958 roku w Actors Studio. Strasberg dostrzegł w niej autentyczny talent, co utwierdziło ją w decyzji o całkowitym poświęceniu się aktorstwu. Jej debiut na Broadwayu nastąpił w 1960 roku w sztuce „There Was a Little Girl”, za którą otrzymała nominację do nagrody Tony. W tym samym roku zadebiutowała również w kinie, grając w komedii romantycznej „Tall Story”.

W 1964 roku Jane Fonda wystąpiła we francuskim filmie „Circle of Love”, stając się jedną z pierwszych amerykańskich gwiazd, które odważyły się na odważne sceny w zagranicznej produkcji. W swojej karierze odrzuciła kilka znaczących ról, w tym kultową postać Lary w filmie „Doktor Żywago”, motywując to niechęcią do długotrwałego wyjazdu na plan zdjęciowy, a także zrezygnowała z głównych ról w filmach „Dziecko Rosemary” i „Bonnie i Clyde”. Status symbolu seksu zdobyła dzięki tytułowej roli w filmie science-fiction „Barbarella” z 1968 roku, wyreżyserowanym przez jej ówczesnego męża, Rogera Vadima. Po serii znaczących sukcesów w latach 70. i 80., Jane Fonda zdecydowała się na przerwę od aktorstwa w 1991 roku, po ślubie z Tedem Turnerem. Na ekrany powróciła dopiero w 2005 roku, grając w popularnym filmie „Sposób na teściową”. W latach 2015–2022 aktorka odnosiła znaczące sukcesy w serialu komediowym Netflixa „Grace i Frankie”, gdzie grała u boku Lily Tomlin, zdobywając za swoją rolę nominację do nagrody Emmy.

Kluczowe role i projekty

• „The Country Girl” (1954) – przedstawienie charytatywne
• „There Was a Little Girl” (1960) – debiut na Broadwayu
• „Tall Story” (1960) – debiut kinowy
• „Circle of Love” (1964) – francuski film
• „Barbarella” (1968) – rola symbolu seksu
• „Klute” (1971) – Jane Fonda zdobyła swojego pierwszego Oscara za rolę prostytutki Bree Daniels.
• „Powrót do domu” (1978) – za rolę w tym dramacie wojennym aktorka otrzymała drugą statuetkę Oscara.
• „Sposób na teściową” (2005) – powrót na ekrany po latach przerwy
• „Grace i Frankie” (2015–2022) – serial Netflixa z Lily Tomlin

Warto wiedzieć: W 1963 roku Jane Fonda została uznana za „Najgorszą Aktorkę Roku” przez „Harvard Lampoon” za rolę w filmie „Raport Chapmana”, co stanowiło ciekawy kontrast z późniejszymi uznaniami krytyków.

Nagrody i osiągnięcia Jane Fondy

Jane Fonda jest jedną z najbardziej nagradzanych aktorek swojego pokolenia. Dwukrotnie zdobyła Oscara dla najlepszej aktorki: pierwszą statuetkę otrzymała w 1971 roku za poruszającą rolę prostytutki Bree Daniels w thrillerze „Klute”. Drugiego Oscara odebrała w 1978 roku za kreację w dramacie wojennym „Powrót do domu”. Jej imponująca kolekcja zawiera również siedem Złotych Globów, w tym prestiżową nagrodę Cecil B. DeMille Award przyznaną w 2021 roku za całokształt twórczości. Fonda została uhonorowana licznymi wyróżnieniami za dorobek życia, w tym Honorową Złotą Palmą w Cannes w 2007 roku, AFI Life Achievement Award w 2014 roku, Złotym Lwem za całokształt w 2017 roku oraz Screen Actors Guild Life Achievement Award w 2025 roku.

Za swoją rolę w filmie „Czyż nie dobija się koni?” z 1969 roku, Jane Fonda otrzymała nagrodę New York Film Critics Circle, a był to jednocześnie początek jej drogi do siedmiu nominacji do Oscara. W 1984 roku aktorka zdobyła nagrodę Primetime Emmy dla najlepszej aktorki w miniserialu lub filmie telewizyjnym za swój wybitny występ w produkcji „The Dollmaker”. Jej dorobek filmowy jest bogaty, a nagrody stanowią dowód jej niezaprzeczalnego talentu i wpływu na przemysł filmowy.

Najważniejsze nagrody i wyróżnienia

Aktywizm, filantropia i osobowość Jane Fondy

Jane Fonda znana jest nie tylko ze swoich osiągnięć aktorskich, ale również z silnego zaangażowania w sprawy społeczne i polityczne. Od czasów wojny w Wietnamie aktywnie działa jako aktywistka polityczna. W 1972 roku odwiedziła Hanoi, a zdjęcia, na których została sfotografowana na północnowietnamskim dziale przeciwlotniczym, przyniosły jej kontrowersyjny przydomek „Hanoi Jane”. Aktorka jest zdeklarowaną feministką i działaczką na rzecz ochrony środowiska. W 2005 roku współzałożyła Women’s Media Center, organizację mającą na celu zwiększenie widoczności kobiet w mediach. W 1984 roku współtworzyła Hollywood Women’s Political Committee, aktywnie angażując się w procesy polityczne i społeczne w Stanach Zjednoczonych. Jej wsparcie obejmowało ruchy Native Americans (rdzennych Amerykanów), społeczność LGBTQ+, a także protesty przeciwko wojnie w Iraku i przemocy wobec kobiet. W 2005 roku opublikowała swoją autobiografię „My Life So Far”, która stała się ważną częścią jej działalności publicznej i edukacyjnej.

Warto wiedzieć: Wizyta Jane Fondy w Hanoi w 1972 roku wywołała ogromny skandal w USA. Po latach aktorka wyrażała żal z powodu niektórych okoliczności tej podróży, choć nie wycofała się ze swoich antywojennych przekonań.

Sport, fitness i hobby Jane Fondy

Jane Fonda od młodych lat wykazywała pasję do ruchu, co z czasem przerodziło się w globalną rewolucję fitness. W wieku 15 lat pracowała jako instruktorka tańca w Fire Island Pines w stanie Nowy Jork. Prawdziwy przełom nastąpił w 1982 roku, kiedy to wydała kasetę wideo „Jane Fonda’s Workout”. Nagranie to odniosło spektakularny sukces, stając się najlepiej sprzedającym się nagraniem VHS w historii. W ciągu kolejnych 13 lat Fonda wydała łącznie 22 filmy z ćwiczeniami, które sprzedały się w nakładzie ponad 17 milionów egzemplarzy. Po dłuższej przerwie, w latach 2009–2012, wydała kolejne pięć zestawów treningowych, kontynuując swoje zaangażowanie w promowanie aktywnego trybu życia.

Działalność fitness Jane Fondy

• „Jane Fonda’s Workout” (1982) stała się najlepiej sprzedającym się nagraniem VHS w historii, inicjując globalny trend ćwiczeń w domu.
• Łącznie 22 filmy z ćwiczeniami wydane w ciągu 13 lat, sprzedane w liczbie ponad 17 milionów egzemplarzy
• Dodatkowe 5 zestawów wydanych w latach 2009–2012

Ciekawostki z życia Jane Fondy

Po porzuceniu studiów w Vassar College, Jane Fonda spędziła sześć miesięcy w Paryżu, studiując sztukę, zanim ostatecznie zdecydowała się na karierę aktorską w Stanach Zjednoczonych. Przygotowując się do roli prostytutki w filmie „Klute”, przeprowadzała dogłębne wywiady z prawdziwymi prostytutkami i madammami, aby jak najlepiej zrozumieć psychikę swojej postaci. W 2009 roku powróciła na Broadway w sztuce „33 Variations” po aż 46 latach nieobecności na scenie teatralnej, za co natychmiast otrzymała nominację do nagrody Tony. Jej oficjalna strona internetowa to janefonda.com, gdzie dzieli się informacjami o swojej pracy i aktywizmie. W latach 2009–2017 pozostawała w nieformalnym związku z Richardem Perrym. Siostrzenicą Fondy ze strony przyrodniej siostry jest Pilar Corrias, właścicielka galerii sztuki w Londynie. Jej pełne imię i nazwisko to Jane Seymour Fonda, jednak po ślubie z pierwszym mężem używała również nazwiska Jane Seymour Plemiannikov.

Warto wiedzieć: W 1970 roku Jane Fonda została aresztowana, co stało się jednym z ikonicznych momentów jej działalności aktywistycznej w erze kontrkultury.

Jane Fonda, przez dekady swojej kariery, nie tylko zdobyła najwyższe laury w świecie filmu, ale również stała się globalną ikoną fitness i nieustraszoną bojowniczką o prawa człowieka i sprawy społeczne. Jej życie jest świadectwem siły indywidualności, nieustannego rozwoju i wpływu, jaki jedna osoba może mieć na kształtowanie świata.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Jane_Fonda