Jacques-Louis David: Malarz Rewolucji, Napoleona i Śmierci Marata

2

Jacques-Louis David, urodzony 30 sierpnia 1748 roku w Paryżu, to postać monumentalna w historii malarstwa, uznawany za najwybitniejszego przedstawiciela neoklasycyzmu. Na rok 2024 artysta miałby 276 lat, a jego życie, choć zakończone 29 grudnia 1825 roku w Brukseli, na wygnaniu, było nierozerwalnie związane z burzliwymi wydarzeniami politycznymi Francji. Poślubił Marguerite Charlotte Pécoul, z którą doczekał się czworga dzieci, a jego twórczość, naznaczona silnym zaangażowaniem w sprawy republiki i późniejszą współpracą z Napoleonem Bonaparte, wywarła trwały wpływ na sztukę francuską, szczególnie na akademickie malarstwo salonowe.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na rok 2024 miałby 276 lat.
• Żona/Mąż: Marguerite Charlotte Pécoul.
• Dzieci: Czworo.
• Zawód: Malarz.
• Główne osiągnięcie: Uznawany za najwybitniejszego przedstawiciela neoklasycyzmu, autor ikonicznych dzieł jak „Przysięga Horacjuszy” i „Śmierć Marata”.

Podstawowe informacje o artyście

Jacques-Louis David przyszedł na świat 30 sierpnia 1748 roku w Paryżu, w ówczesnym Królestwie Francji. Dorastał w zamożnej rodzinie, co umożliwiło mu zdobycie starannego wykształcenia. Artysta zmarł 29 grudnia 1825 roku w wieku 77 lat w Brukseli, która wówczas należała do Zjednoczonego Królestwa Niderlandów. Jego śmierć nastąpiła podczas wygnania, po upadku Napoleona. David jest uznawany za najwybitniejszego przedstawiciela neoklasycyzmu. Na przełomie lat 80. i 90. XVIII wieku jego surowy styl malarstwa historycznego stanowił odrzucenie rokokowej frywolności na rzecz klasycznej surowości, idealnie wpisując się w klimat moralny schyłku Ancien Régime.

Dzięki posiadaniu licznych uczniów, około 50 własnych podopiecznych, David wywarł najsilniejszy wpływ na sztukę francuską początku XIX wieku, szczególnie na akademickie malarstwo salonowe. Oprócz bycia malarzem, David zapisał się w historii jako projektant flagi Francji, co podkreśla jego bezpośredni wkład w tworzenie tożsamości wizualnej Republiki. Jego dzieła, takie jak „Przysięga Horacjuszy” czy „Śmierć Marata”, stały się symbolami epoki.

Rodzina i życie prywatne Jacques’a-Louisa Davida

Dzieciństwo i edukacja

Tragiczna śmierć ojca Jacques’a-Louisa Davida, który zginął w pojedynku, gdy artysta miał około dziewięciu lat, miała znaczący wpływ na jego wczesne życie. Matka oddała go pod opiekę zamożnych wujów, którzy z zawodu byli architektami. Edukacja Davida odbywała się w Collège des Quatre-Nations na Uniwersytecie Paryskim. Nie był on jednak typowym uczniem – zamiast skupiać się na nauce, zajmował się ciągłym rysowaniem w zeszytach, często ukrywając się za krzesłem nauczyciela. Ta pasja do rysunku, rozwijana od najmłodszych lat, stanowiła zapowiedź jego przyszłej kariery artystycznej.

Artysta posiadał łagodny nowotwór twarzy (guz), który nie tylko deformował jego wygląd, ale również utrudniał mu mówienie. Ten problem zdrowotny mógł mieć wpływ na jego wycofanie się w świat rysunku w dzieciństwie, gdzie mógł skupić się na rozwijaniu swoich umiejętności bez konieczności intensywnej interakcji werbalnej. Analiza medyczna jego twarzy wskazuje na zainteresowanie jego fizjonomią i potencjalnym wpływem schorzenia na jego życie i twórczość.

Małżeństwo i rodzina

W 1782 roku Jacques-Louis David poślubił Marguerite Charlotte Pécoul, córkę królewskiego wykonawcy budowlanego, M. Pécoula. Małżeństwo to przyniosło mu nie tylko stabilizację finansową, ale także czworo dzieci. Związek ten jednak nie przetrwał próby czasu w pierwotnej formie. Para rozwiodła się w 1793 roku, prawdopodobnie z powodów politycznych, które nasiliły się w szczycie Rewolucji Francuskiej. Jednakże, losy małżonków potoczyły się w sposób nietypowy, gdyż w 1796 roku ponownie zawarli związek małżeński, który trwał aż do śmierci artysty.

Warto wiedzieć: Jacques-Louis David miał czworo dzieci, jednak ich imiona i daty urodzenia nie są szczegółowo przedstawione w dostarczonych faktach.

Kariera artystyczna i przełomowe dzieła

Początki i nauka u mistrzów

Początkowo Jacques-Louis David wyrażał chęć nauki u François Bouchera, dalekiego krewnego. Boucher, dostrzegając zmieniające się mody w sztuce, skierował jednak młodego Davida do Josepha-Marie Viena, który reprezentował nurt klasycznej reakcji na styl rokoko. Pod kierunkiem Viena, David zaczął kształtować swój charakterystyczny styl.

W swojej młodości David wykazywał niezwykłą determinację w walce o prestiżową nagrodę Prix de Rome. Trzykrotnie przegrał konkurs, wystawiając między innymi obraz „Śmierć Seneki”. Ta powtarzająca się porażka wywołała u niego tak głęboką frustrację, że po drugiej przegranej w 1772 roku, podjął dwuipółdniowy strajk głodowy. Jego wytrwałość w końcu przyniosła owoce.

Droga do Prix de Rome i pobyt we Włoszech

Dopiero w 1774 roku Jacques-Louis David zdobył upragniony Prix de Rome za obraz „Erasistratus odkrywający przyczynę choroby Antiocha”. Sukces ten otworzył mu drzwi do dalszego rozwoju artystycznego i pozwolił na wyjazd do Rzymu w 1775 roku. Tam zamieszkał w Palazzo Mancini, co stanowiło ważny etap w jego kształtowaniu jako artysty, dając mu możliwość obcowania z klasycznymi dziełami i epoką Oświecenia.

Podczas swojego pobytu we Włoszech, David utwierdził się w przekonaniu o wiecznej sile kultury klasycznej. Szczególnie inspirująca okazała się dla niego wycieczka do ruin Pompejów w 1779 roku. To doświadczenie na zawsze ukształtowało jego podejście do formy i tematu w malarstwie, pogłębiając jego zamiłowanie do estetyki antyku.

„Przysięga Horacjuszy” – początek neoklasycyzmu

Obraz „Przysięga Horacjuszy”, namalowany w Rzymie w 1784 roku, stał się przełomowym dziełem w karierze Jacques’a-Louisa Davida i symbolem nowej epoki w sztuce. Dzieło to stało się symbolem republikańskich ideałów i poświęcenia dla państwa, wprowadzając wyraźny podział na męską dyscyplinę i kobiecą miękkość, zgodnie z doktryną „oddzielnych sfer” Rousseau. Obraz ten wprowadził francuskie malarstwo w nową erę, odrzucając lekkość rokoka na rzecz powagi i heroizmu.

Przez całe życie David żywił urazę do Królewskiej Akademii Malarstwa i Rzeźby za początkowe odrzucenia. Ta uraza doprowadziła go do późniejszych prób reformowania, a ostatecznie do zniszczenia tej instytucji w czasie rewolucji. Jego konflikt z akademią stanowił ważny element jego artystycznej i życiowej drogi.

„Śmierć Marata” – ikona rewolucji

W 1793 roku Jacques-Louis David namalował jedno ze swoich najsłynniejszych dzieł, „Śmierć Marata”. Obraz ten przedstawia zamordowanego lidera rewolucji w wannie, a jego powaga i dramatyzm uczyniły go potężnym narzędziem propagandy politycznej tamtego okresu. Dzieło to, poprzez swoją dosadność i emocjonalny przekaz, stało się jedną z najbardziej rozpoznawalnych ikon Rewolucji Francuskiej. Obraz ten, pełen symboliki, oddaje tragizm postaci Marata i podkreśla jego rolę jako męczennika rewolucji.

Portret chemika Antoine’a Lavoisiera i jego żony, autorstwa Davida, został zakazany przez władze przed Salonem w 1789 roku. Powodem tej decyzji były powiązania portretowanego z partią jakobinów i obawy władz przed potencjalną agitacją polityczną. Ten incydent pokazuje, jak silnie sztuka Davida była powiązana z bieżącymi wydarzeniami politycznymi.

Współpraca z Napoleonem i styl Empire

Po upadku Robespierre’a i wyjściu z więzienia, David związał się z Napoleonem Bonaparte. Ta współpraca zaowocowała stworzeniem monumentalnych dzieł, takich jak „Napoleon przekraczający Alpy” (1801). David stał się nadwornym malarzem Napoleona, a jego twórczość ewoluowała w kierunku stylu Empire, charakteryzującego się ciepłymi, weneckimi barwami i monumentalną kompozycją. Obrazy te podkreślały potęgę i charyzmę Bonapartego, utrwalając jego wizerunek w historii. Jego dzieła, takie jak „Koronacja Napoleona” czy „Napoleon w swojej pracowni”, stały się wizualnym świadectwem epoki.

David porzucił ogromny projekt „Przysięga w sali do gry w piłkę” w 1792 roku. Decyzja ta wynikała z faktu, że sytuacja polityczna zmieniała się zbyt szybko. Bohaterowie, którzy byli uznawani za symbole rewolucji w 1789 roku, stali się wrogami w 1792 roku, co czyniło ukończenie obrazu politycznie niebezpiecznym i ryzykownym. Ten przykład ilustruje, jak bardzo praca artysty była uzależniona od zmiennych realiów politycznych epoki.

Chronologia życia i kariery Jacques’a-Louisa Davida

Zaangażowanie polityczne i Rewolucja Francuska

Aktywność rewolucyjna i głosowanie za egzekucją króla

Jacques-Louis David był aktywnym rewolucjonistą i zwolennikiem radykalnych zmian. Był bliskim przyjacielem Maximiliena Robespierre’a i gorącym członkiem klubu Jakobinów. Jako deputowany do Konwentu Narodowego, David złożył swój głos za egzekucją króla Ludwika XVI, co było jednym z najbardziej znaczących aktów w historii Francji. Jego zaangażowanie polityczne nie ograniczało się do słów, lecz przejawiało się w czynnych działaniach na rzecz Republiki Francuskiej.

W czasach Republiki Francuskiej Jacques-Louis David sprawował niemal dyktatorską władzę nad światem artystycznym. Był odpowiedzialny za organizację wielkich festiwali republikańskich oraz uroczystości pogrzebowych męczenników rewolucji, takich jak pogrzeb Woltera w 1791 roku. Jego rola w kształtowaniu wizualnej strony rewolucyjnej Francji była nie do przecenienia. W 1793 roku, w kulminacyjnym okresie rewolucyjnych przemian, David namalował swoje najbardziej poruszające dzieła, w tym „Śmierć Marata”, które stały się ikonami tamtych czasów.

Pełnienie funkcji Prezydenta Konwencji Narodowej

Szczyt wpływów politycznych Jacques’a-Louisa Davida przypadł na krótki okres, od 5 do 20 stycznia 1794 roku, kiedy to pełnił funkcję 34. Prezydenta Konwencji Narodowej. Jego prezydentura była znaczącym momentem w jego karierze politycznej, potwierdzając jego pozycję jako kluczowej postaci rewolucji. Po przewrocie termidoriańskim, David został aresztowany za swoje powiązania z obalonym reżimem, co jednak nie zakończyło jego kariery. Zamiast tego, skierowało ją na tory współpracy z Napoleonem Bonaparte.

Zdrowie i wygląd artysty

Guz twarzy i jego wpływ

Jacques-Louis David posiadał łagodny nowotwór twarzy, znany jako guz, który znacząco wpływał na jego wygląd. Deformacja ta, a także utrudnienie w mówieniu, mogły mieć wpływ na jego wycofanie się w świat rysunku w dzieciństwie, gdzie mógł skupić się na rozwijaniu swoich umiejętności bez konieczności intensywnej interakcji werbalnej. Analiza medyczna jego twarzy wskazuje na zainteresowanie jego fizjonomią i potencjalnym wpływem schorzenia na jego życie i twórczość.

Kontrowersje i wyzwania w karierze

Konflikty z instytucjami artystycznymi

Przez całe swoje życie David żywił głęboką urazę do Królewskiej Akademii Malarstwa i Rzeźby, głównie z powodu początkowych odrzucenia jego prac. Ta negatywna relacja doprowadziła go do późniejszych prób reformowania, a ostatecznie do zniszczenia tej instytucji w czasie rewolucji. Jego buntowniczy duch i niechęć do utartych schematów stanowiły siłę napędową jego artystycznych i politycznych działań.

Jego portret chemika Antoine’a Lavoisiera i jego żony został zakazany przez władze przed Salonem w 1789 roku. Powodem tej decyzji były powiązania portretowanego z partią jakobinów i obawy przed agitacją polityczną. Ten incydent pokazuje, jak bardzo sztuka Davida była w tamtym czasie związana z polityką i jak łatwo mogła stać się przedmiotem cenzury.

Niedokończone projekty i zmieniająca się sytuacja polityczna

David porzucił ogromny projekt „Przysięga w sali do gry w piłkę” w 1792 roku. Decyzja ta wynikała z faktu, że sytuacja polityczna zmieniała się zbyt szybko. Bohaterowie, którzy byli uznawani za symbole rewolucji w 1789 roku, stali się wrogami w 1792 roku, co czyniło ukończenie obrazu politycznie niebezpiecznym i ryzykownym. Ten przykład ilustruje, jak bardzo praca artysty była uzależniona od zmiennych realiów politycznych epoki.

Ciekawostki z życia Jacques’a-Louisa Davida

Inspiracje antykiem i Pompejami

Podczas wycieczki do ruin Pompejów w 1779 roku, Jacques-Louis David utwierdził się w przekonaniu o wiecznej sile kultury klasycznej. To doświadczenie na zawsze ukształtowało jego podejście do formy i tematu w malarstwie, pogłębiając jego zamiłowanie do estetyki antyku i inspirując go do tworzenia dzieł o klasycznej harmonii i powadze. Jego podróż do Rzymu i zetknięcie z antyczną sztuką stanowiły kluczowy moment w rozwoju jego stylu.

Artykuł zawiera również informację o powiązaniach Davida z wolnomularstwem, co wskazuje na jego zaangażowanie w tajne stowarzyszenia epoki Oświecenia. Przynależność do takich organizacji mogła wpływać na jego światopogląd i artystyczne wizje, dodając kolejną warstwę do jego złożonej biografii.

Po przewrocie termidoriańskim, Jacques-Louis David został uwięziony za swoje powiązania z obalonym reżimem. Jednakże, doświadczenie to nie zakończyło jego kariery artystycznej. Wręcz przeciwnie, skierowało ją na tory współpracy z Napoleonem Bonaparte, otwierając nowy, niezwykle płodny rozdział w jego życiu i twórczości. Z więzienia wyszedł, aby stać się nadwornym malarzem Napoleona.

Warto wiedzieć: Jacques-Louis David był nie tylko malarzem, ale także projektantem symboli narodowych, w tym flagi Francji, co podkreśla jego wszechstronny wkład w kształtowanie tożsamości wizualnej Republiki.

Jacques-Louis David był postacią, której życie i twórczość nierozerwalnie związały się z burzliwymi losami Francji. Jako czołowy przedstawiciel neoklasycyzmu, jego dzieła wyznaczyły nowe standardy w malarstwie historycznym i politycznym. Jego zaangażowanie w Rewolucję Francuską, a następnie współpraca z Napoleonem, sprawiły, że stał się wizualnym kronikarzem epoki. Niezwykła determinacja w dążeniu do celu, połączona z artystycznym geniuszem i silnym zaangażowaniem politycznym, uczyniły go postacią wybitną, której wpływ na sztukę i historię jest niepodważalny.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Jacques-Louis_David