Giotto di Bondone: freski Kaplicy Scrovegnich w Padwie

1

Giotto di Bondone, powszechnie znany jako Giotto, był wybitnym włoskim malarzem, freskantem i architektem, którego twórczość stanowiła przełomowy moment w historii sztuki, zapowiadając epokę renesansu. Urodzony około 1267 roku, na początku 2024 roku miałby około 757 lat. Jego dziedzictwo żyje w niezliczonych arcydziełach, z których najbardziej znanym jest cykl fresków w Kaplicy Scrovegnich. Giotto, syn kowala Bondone, na zawsze zmienił oblicze malarstwa, wprowadzając trójwymiarowość, naturalną ekspresję postaci i głębię emocjonalną, odrywając się od sztywnych konwencji bizantyjskich.

Artysta zmarł we Florencji 8 stycznia 1337 roku, w wieku około 69–70 lat, pozostawiając po sobie dorobek, który stał się fundamentem dla rozwoju sztuki europejskiej. Jego życie prywatne, choć mniej udokumentowane niż jego twórczość, ukazuje go jako człowieka o silnych więzach rodzinnych. W 1290 roku poślubił Ricevutę di Lapo del Pela, z którą doczekał się ośmiorga dzieci. Pomimo legend o jego rzekomej brzydocie, jego talent i wpływ na sztukę były niezaprzeczalne i powszechnie doceniane już za jego życia.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na początku 2024 roku miałby ok. 757 lat.
• Żona/Mąż: Ricevuta di Lapo del Pela („Ciuta”).
• Dzieci: Ośmioro.
• Zawód: Malarz, freskant, architekt.
• Główne osiągnięcie: Wprowadzenie realizmu i ekspresji do malarstwa, zapowiadające renesans; cykl fresków w Kaplicy Scrovegnich.

Giotto di Bondone – Mistrz Proto-Renesansu

Podstawowe informacje o artyście

Prawdziwe imię i nazwisko artysty brzmiało Giotto di Bondone. Jednakże, ze względu na jego wybitne osiągnięcia i znaczenie w historii sztuki, w powszechnej świadomości i historiografii zapisał się on mononimicznie jako Giotto. Data jego narodzin jest szacowana na około 1267 rok. Tradycja wskazuje na wiejskie pochodzenie, sugerując dom wiejski w Colle di Romagnano lub Romignano jako miejsce jego urodzenia. Niemniej jednak, nowsze badania historyczne sugerują możliwość, że Giotto mógł urodzić się bezpośrednio we Florencji.

Artysta zmarł 8 stycznia 1337 roku we Florencji, osiągnąwszy wiek około 69–70 lat. Jego odejście nastąpiło po dekadach znaczącej dominacji na włoskiej scenie artystycznej. Giotto tworzył w kluczowym okresie przejściowym, obejmującym późne średniowiecze (gotyk) oraz wczesną fazę określaną jako Proto-Renesans. Jego rewolucyjna praca stanowiła fundament dla wielkiej sztuki malarskiej, a kluczowym elementem jego innowacji było wprowadzenie techniki dokładnego rysowania z natury, co odróżniało go od wcześniejszych tradycji.

Życie prywatne i rodzina

Giotto di Bondone był synem kowala o imieniu Bondone. To pochodzenie przeczy niektórym legendom, które przypisywały mu pasterskie korzenie. W życiu osobistym Giotto związał się węzłem małżeńskim około 1290 roku, poślubiając Ricevutę di Lapo del Pela, powszechnie znaną jako „Ciuta”. Z tego związku narodziło się ośmioro dzieci, co świadczy o stabilności i bogactwie jego życia rodzinnego.

Według relacji Giovanniego Boccaccia, Giotto był postrzegany jako „najbrzydszy człowiek we Florencji”. Z tym opisem wiąże się anegdota, w której Dante Alighieri miał zapytać go, jak twórca tak pięknych obrazów może mieć tak brzydkie dzieci. Giotto z charakterystycznym dla siebie poczuciem humoru odpowiedział: „Obrazy robię w dzień, a dzieci w nocy”. Status materialny artysty był stabilny; już do 1301 roku był właścicielem domu we Florencji, a dokumenty potwierdzają, że posiadał on wówczas również znaczące posiadłości ziemskie.

Kariera artystyczna i kluczowe dzieła

Według powszechnie przytaczanego przekazu Giorgio Vasariego, wielki malarz Cimabue miał odkryć talent Giotta w bardzo młodym wieku. Legenda głosi, że gdy Giotto jako chłopiec pasł owce, rysował je na skale. Jego rysunki były tak realistyczne i pełne życia, że Cimabue, widząc je, natychmiast zaproponował mu naukę w swoim warsztacie. To legendarne odkrycie stało się początkiem kariery jednego z najważniejszych artystów w historii.

Giotto dokonał decydującego zerwania z panującym wówczas stylem bizantyńskim. Jego innowacyjne podejście polegało na wprowadzeniu trójwymiarowości postaci, nadaniu im naturalnej masy i objętości, a także na uchwyceniu autentycznej ekspresji twarzy. Te elementy stworzyły iluzję realności, która była przełomem w malarstwie i zapowiadała nadejście renesansu. Jego styl, oparty na obserwacji natury, odzwierciedlał nowe spojrzenie na świat i człowieka.

Najważniejszym dziełem Giotta jest bez wątpienia cykl fresków w Kaplicy Scrovegnich w Padwie, ukończony około 1305 roku. Ten monumentalny cykl, przedstawiający życie Maryi i Chrystusa, jest uznawany za jedno z największych arcydzieł wczesnego renesansu. Kaplica Scrovegnich, znana również jako Kaplica dell’Arena, dzięki swoim freskom została w 2021 roku wpisana na listę światowego dziedzictwa UNESCO, co podkreśla jej nieocenioną wartość artystyczną i historyczną. Malowidła w kaplicy charakteryzują się głębią emocjonalną, realistycznym oddaniem postaci i wyrafinowaną kompozycją.

Giotto miał również znaczący wpływ na rozwój malarstwa w Asyżu. Przebywał tam w latach 1306–1311, tworząc freski w dolnym kościele Bazyliki św. Franciszka. Niemniej jednak, autorstwo słynnego cyklu „Życie św. Franciszka” w górnym kościele jest od lat przedmiotem sporów wśród historyków sztuki, choć wielu przypisuje je właśnie Giottowi lub jego warsztatowi. Praca w Asyżu stanowiła ważny etap w jego karierze i ugruntowała jego pozycję jako wiodącego artysty epoki.

Artysta pracował również w Rzymie, gdzie na zlecenie kardynała Jacopo Stefaneschiego zaprojektował słynną mozaikę „Navicella” dla starej Bazyliki św. Piotra. Choć oryginał mozaiki nie zachował się w pierwotnej formie, jej znaczenie dla historii sztuki jest niepodważalne. Giotto stosował w swoich dziełach odważne skróty perspektywiczne i często ustawiał postacie tyłem do widza, co dodatkowo wzmacniało iluzję głębi i przestrzeni, tworząc dynamiczne i przekonujące sceny.

Kluczowe dzieła Giotta

• Cykl fresków w Kaplicy Scrovegnich (Padwa), ok. 1305 r.
• Freski w dolnym kościele Bazyliki św. Franciszka (Asyż), 1306–1311 r.
• Mozaika „Navicella” dla Bazyliki św. Piotra (Rzym)

Działalność architektoniczna

Poza malarstwem, Giotto wykazywał również talent architektoniczny. W 1334 roku gmina Florencja powierzyła mu niezwykle prestiżowe zadanie zaprojektowania nowego campanile, czyli dzwonnicy, katedry florenckiej. To świadczy o jego wszechstronności i szerokim uznaniu jego talentu, które wykraczało poza dziedzinę malarstwa. Projekt campanile, choć w późniejszych latach był modyfikowany, do dziś stanowi ważny element florenckiej panoramy i symbol mistrzostwa Giotta w dziedzinie architektury.

Uznanie i wpływ na sztukę

Giotto cieszył się ogromnym uznaniem już za życia. Bankier i kronikarz Giovanni Villani pisał o nim jako o „najwyższym mistrzu malarstwa swoich czasów”. Podkreślał, że wszystkie jego figury i ich pozy były rysowane zgodnie z naturą, co było kluczowe dla jego innowacyjnego stylu. To uznanie ze strony współczesnych świadczy o jego dalekosiężnym wpływie na kierunek rozwoju sztuki.

Praca Giotta miała również bezpośredni wpływ na rozwój szkół malarskich. Jego pobyt i twórczość w Rimini dały początek tzw. szkole riminińskiej, która czerpała inspirację z jego innowacyjnego podejścia do kompozycji i przedstawiania postaci. Styl Giotta ukształtował całe pokolenia malarzy w północnych Włoszech, umacniając jego pozycję jako prekursor renesansu i artysty, który na zawsze zmienił oblicze malarstwa europejskiego.

Giotto jest często określany jako „ojciec malarstwa europejskiego” ze względu na rewolucyjne wprowadzenie realizmu, perspektywy i emocjonalności do sztuki, co stanowiło zapowiedź epoki renesansu.

Ciekawostki z życia Giotta

Życie Giotta obfituje w anegdoty, które podkreślają jego niezwykłe umiejętności i dowcip. Jedna z najbardziej znanych opowiada o papieżu Benedykcie XI, który wysłał posłańca z prośbą o próbkę umiejętności artysty. Giotto, bez użycia cyrkla, jednym płynnym ruchem ręki narysował czerwoną farbą idealne koło. Ta anegdota ilustruje jego mistrzostwo techniczne i pewność siebie.

Inna zabawna historia związana jest z jego wczesnymi latami nauki. Podobno Giotto, będąc jeszcze uczniem, namalował na twarzy postaci na obrazie swojego mistrza Cimabue muchę tak realistyczną, że Cimabue po powrocie kilkakrotnie próbował ją odpędzić ręką. Ta opowieść, choć być może nieco podkoloryzowana, podkreśla jego niezwykły talent do naśladowania natury już od najmłodszych lat.

W scenie „Pokłonu Trzech Króli” w Kaplicy Scrovegnich, Giotto namalował Gwiazdę Betlejemską jako kometę. Przypuszcza się, że zainspirował go widok komety Halleya, która pojawiła się na niebie w 1301 roku. Ta obserwacja astronomiczna stanowi fascynujący przykład tego, jak Giotto potrafił czerpać inspirację z otaczającego go świata, wplatając elementy naturalne do swoich dzieł religijnych.

Problemy z trwałością pigmentów były wyzwaniem dla wielu artystów epoki, a Giotto nie był wyjątkiem. Wiele błękitów w jego freskach uległo zniszczeniu. Wynikało to z faktu, że drogi pigment ultramaryny musiał być nakładany techniką „a secco” (na suchy tynk), co z czasem prowadziło do jego odpadania. Mimo tych trudności, jego dzieła zachowały swoją moc i znaczenie.

Podsumowanie kluczowych informacji o Giotto di Bondone

Giotto di Bondone, dzięki swojej innowacyjności i wprowadzeniu realizmu oraz głębokiej ekspresji do sztuki, na zawsze zapisał się jako jeden z najważniejszych artystów w historii, skutecznie torując drogę dla rozkwitu renesansu i inspirując kolejne pokolenia twórców.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Giotto