Epikur, urodzony w lutym 341 roku p.n.e. na ateńskiej osadzie na wyspie Samos, był starożytnym greckim filozofem, którego nauki, koncentrujące się na dążeniu do szczęśliwego i spokojnego życia, wywarły znaczący wpływ na historię myśli. Choć od jego narodzin minęło 2367 lat, jego filozofia nadal fascynuje, a założona przez niego szkoła „Ogród” stanowiła przykład inkluzywności, przyjmując kobiety i niewolników wbrew ówczesnym zwyczajom. Jego bogaty, choć w większości zaginiony, dorobek literacki obejmował ponad 300 dzieł, w tym kluczowe listy i cytaty, które do dziś stanowią podstawę zrozumienia jego filozofii. Filozof zmarł w 270 roku p.n.e. w Atenach, pozostawiając po sobie prężnie działającą szkołę, która przetrwała setki lat.
Mimo że urodził się na Samos, Epikur posiadał ateńskie obywatelstwo, odziedziczone po rodzicach, Neoklesie i Chairestrate. Jego imię, Ἐπίκουρος (Epikouros), w starożytnej grece oznacza „pomocnika” lub „sojusznika”, co z pewnością odzwierciedlało jego rolę wśród uczniów i przyjaciół. Jego życie i nauki stanowią ważny rozdział w historii filozofii starożytnej Grecji.
Najważniejsze fakty:
- Wiek: Na luty 2024 roku Epikur miałby 2365 lat.
- Żona/Mąż: Brak informacji o żonie lub mężu.
- Dzieci: Brak informacji o dzieciach.
- Zawód: Filozof, nauczyciel.
- Główne osiągnięcie: Założenie szkoły filozoficznej „Ogród” i rozwinięcie etyki szczęśliwego życia opartej na atomizmie.
Podstawowe informacje biograficzne
Epikur, którego imię Ἐπίκουρος (Epikouros) oznacza „pomocnika” lub „sojusznika”, urodził się w lutym 341 roku p.n.e. w ateńskiej osadzie na wyspie Samos. Jego narodziny przypadły na schyłek epoki klasycznej w Grecji, zaledwie siedem lat po śmierci Platona. Filozof zmarł w 270 roku p.n.e. w Atenach, w wieku około 72 lat, pozostawiając po sobie szkołę filozoficzną, która cieszyła się popularnością przez wieki. Mimo urodzenia na Samos, Epikur posiadał ateńskie obywatelstwo, odziedziczone po rodzicach, Neoklesie i Chairestrate, którzy również byli Ateńczykami.
Życie prywatne
Życie osobiste Epikura było nierozerwalnie związane z jego działalnością filozoficzną. Miał trzech braci: Neoklesa, Chaireidemosa i Aristobulosa, którzy byli jednocześnie jego uczniami. Przez cztery lata studiował na Samos pod kierunkiem Pamfilosa, platonika, co paradoksalnie wzmocniło jego późniejszą niechęć do platonizmu. W wieku 18 lat Epikur udał się do Aten, aby odbyć dwuletnią służbę wojskową. W tym czasie jego rodzina została wygnana z Samos przez Perdikkasa i przeniosła się do Kolofonu, co wpłynęło na dalsze losy filozofa.
Kariera i działalność
Swoją karierę nauczyciela filozofii Epikur rozpoczął około 311 roku p.n.e. w Mitylenie, mając około 30 lat. Napięcia i konflikty w mieście zmusiły go jednak do opuszczenia wyspy. Około 306 roku p.n.e. Epikur powrócił do Aten, gdzie zakupił posiadłość i założył słynną szkołę filozoficzną, znaną jako „Ogród” (kēpos). Szkoła ta, zlokalizowana między prominentnymi wówczas Stoa a Akademią, wyróżniała się na tle epoki inkluzywnością – przyjmowano do niej kobiety, takie jak Temista, Leontion i Nikidion, a także niewolników. Promowano w niej życie oparte na samowystarczalności i wspólnym spożywaniu prostych posiłków.
Epikur był niezwykle płodnym autorem, któremu przypisuje się ponad 300 dzieł. Niestety, większość z nich nie przetrwała do naszych czasów. Kluczowe źródła naszej wiedzy o jego filozofii to trzy listy, zbiór cytatów „Główne nauki” oraz fragmenty traktatu „O naturze”.
Kluczowe etapy kariery Epikura:
- Około 311 r. p.n.e.: Rozpoczęcie nauczania w Mitylenie.
- Około 306 r. p.n.e.: Powrót do Aten i założenie szkoły „Ogród”.
Filozofia i osiągnięcia
Centralnym celem filozofii Epikura było osiągnięcie szczęśliwego, spokojnego życia, charakteryzującego się ataraksją (wolnością od strachu) i aponią (brakiem bólu fizycznego). Filozofia ta kładła nacisk na osiągnięcie szczęścia poprzez unikanie cierpień i dążenie do przyjemności. Kontynuując myśl Demokryta, Epikur twierdził, że świat składa się z atomów i próżni, wprowadzając jednak koncepcję „przypadkowego wychylenia” atomów (swerve), co miało wyjaśniać istnienie wolnej woli.
Epikur nauczał, że bogowie istnieją, ale są całkowicie niezainteresowani sprawami ludzkimi, a strach przed nimi jest bezpodstawny. Stworzył również system epistemologiczny oparty na trzech kryteriach prawdy: wrażeniach zmysłowych (aisthêsis), uprzednich pojęciach (prolepsis) oraz uczuciach przyjemności i bólu (pathê). Te kryteria stanowiły podstawę jego nauk etycznych i filozofii przyrody.
Warto wiedzieć: Głównym celem filozofii Epikura było praktyczne osiągnięcie szczęścia i spokoju, co odróżniało go od bardziej teoretycznych szkół filozoficznych.
Osobowość i relacje
Epikur uważał przyjaźń za jedno z największych dóbr i klucz do szczęśliwego życia. W „Ogrodzie” kultywował wspólnotowy styl życia, w którym majątek był wspólny, a relacje pozbawione były sztywnej hierarchii. Filozof prowadził bardzo skromne życie, a jego i jego uczniów dieta opierała się głównie na chlebie i wodzie, z rzadka uzupełnianej o „odrobinę sera”. Ta prostota i umiarkowanie były nieodłącznymi elementami jego etyki, podkreślając, że prawdziwe szczęście nie polega na bogactwie, lecz na zaspokojeniu podstawowych potrzeb i pielęgnowaniu relacji. Epikur wierzył, że życie przyjemne jest celem samym w sobie, ale musi być prowadzone mądrze i z umiarem.
Zdrowie i śmierć
Epikur zmarł w 270 roku p.n.e. w Atenach w wyniku kamicy układu moczowego. Mimo ogromnego cierpienia fizycznego, filozof do ostatniej chwili zachował pogodę ducha, twierdząc, że wspomnienie jego odkryć filozoficznych równoważy wszelkie udręki. Ta postawa wobec cierpienia dowodzi siły jego przekonań i zdolności do odnajdywania ukojenia w sferze intelektualnej.
Kontrowersje i dziedzictwo
W epoce średniowiecza postać Epikura została niesprawiedliwie zniekształcona, postrzegany był jako patron pijaków i rozpustników, co stanowiło dalekie odejście od jego nauk o umiarkowaniu. Jego idee zostały wskrzeszone w XVII wieku przez Pierre’a Gassendiego i wpłynęły na takich myślicieli jak John Locke, Robert Boyle czy Karl Marx. Filozofowi przypisuje się również słynny paradoks dotyczący problemu zła, który do dziś stanowi przedmiot debat teologicznych i filozoficznych. Jego nauki, znane jako epikureizm, promowały prostotę i dążenie do przyjemnego życia, rozumianego jako brak bólu i spokój ducha, a nie chwilowe rozkosze cielesne.
Ciekawostki
Epikur gwałtownie zaprzeczał, jakoby inni filozofowie mieli na niego wpływ, nazywając ich „pomieszanymi” i upierając się przy twierdzeniu, że jest samoukiem. Ustanowił również precyzyjne świętowanie swoich urodzin i dni pamięci dla swoich braci i współpracowników, co podkreślało znaczenie przyjaźni i wspólnoty. Uczniowie Epikura często określali się mianem „epikurejczyków”. Słynne powiedzenie „śmierć jest niczym” miało na celu wyzwolenie ludzi od lęku przed nią, ponieważ uważał, że jest ona całkowitym pozbawieniem czucia. Jego podejście do bogów było rewolucyjne i miało na celu uwolnienie ludzi od religijnych lęków.
Podsumowując, myśl Epikura uczy nas, że prawdziwe szczęście i spokój ducha można osiągnąć poprzez mądre unikanie cierpienia i pielęgnowanie prostych przyjemności oraz głębokich relacji.
Często Zadawane Pytania (FAQ)
Co głosil Epikur?
Epikur głosił, że celem życia jest osiągnięcie szczęścia poprzez unikanie cierpienia i osiąganie przyjemności. Podkreślał znaczenie spokoju umysłu (ataraksji) i wolności od lęku, zwłaszcza od lęku przed śmiercią i gniewem bogów.
Na czym polega epikureizm?
Epikureizm to filozofia, która zakłada, że najwyższym dobrem jest przyjemność, a celem życia jest jej osiągnięcie. Osiąga się to poprzez umiarkowanie, rozsądne wybory i eliminowanie źródeł niepokoju.
Czy Epikur był hedonista?
Epikur był hedonistą w tym sensie, że uważał przyjemność za najwyższe dobro. Jednak jego hedonizm był umiarkowany i skupiał się na przyjemnościach duchowych i braku cierpienia, a nie na zmysłowych rozkoszach.
Kim był Epikur i jaki kierunek filozofii reprezentował?
Epikur był starożytnym greckim filozofem, który żył w latach 341-270 p.n.e. Reprezentował kierunek filozofii znany jako epikureizm, który koncentrował się na etyce i osiąganiu szczęścia.
Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Epicurus
