Engels: Friedrich Engels, współtwórca marksizmu i krytyk własności prywatnej.

1

Friedrich Engels, urodzony 28 listopada 1820 roku, był niemieckim filozofem, ekonomistą i teoretykiem politycznym, który wraz z Karolem Marksem współtworzył fundamenty marksizmu. Zmarł 5 sierpnia 1895 roku w Londynie, w wieku 74 lat. Pochodzący z zamożnej rodziny przemysłowców, Engels przez dwadzieścia lat pozostawał w związku z Mary Burns, irlandzką robotnicą, która wprowadziła go w realia życia angielskiego proletariatu. Jego wszechstronny intelekt i zaangażowanie polityczne uczyniły go jedną z kluczowych postaci w historii myśli społecznej i ruchów robotniczych XIX wieku, a jego prace do dziś stanowią ważny punkt odniesienia dla analizy społeczeństwa i ekonomii.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: W maju 2024 roku miałby 203 lata.
• Żona/Mąż: Nie był żonaty, ale przez 20 lat pozostawał w nieformalnym związku z Mary Burns.
• Dzieci: Brak informacji o dzieciach.
• Zawód: Filozof, ekonomista, teoretyk polityczny, teoretyk socjalizmu.
• Główne osiągnięcie: Współtwórca marksizmu, autor kluczowych dzieł filozoficznych i ekonomicznych.

Podstawowe informacje o Friedrichu Engelsie

Friedrich Engels przyszedł na świat 28 listopada 1820 roku w Barmen, w ówczesnej prowincji Jülich-Cleves-Berg należącej do Królestwa Prus, obecnie na terenie Niemiec. Był synem Friedricha Engelsa Sr. i Elisabeth „Elise” Franziski Mauritii von Haar. Zmarł w wieku 74 lat w Londynie, 5 sierpnia 1895 roku. Jego życie, naznaczone głębokim zaangażowaniem intelektualnym i politycznym, pozostawiło po sobie ogromny dorobek, który stał się fundamentem dla ruchów socjalistycznych i komunistycznych na całym świecie. Engels był wszechstronnym uczonym i teoretykiem, którego zainteresowania obejmowały filozofię polityczną, ekonomię, historię, socjologię, antropologię oraz nauki przyrodnicze. To pozwoliło mu na stworzenie kompleksowych teorii społecznych i politycznych.

Życie osobiste Friedricha Engelsa

Rodzina i pochodzenie

Friedrich Engels wywodził się z zamożnej rodziny przemysłowców, będąc najstarszym synem Friedricha Engelsa Sr. oraz Elisabeth „Elise” Franziski Mauritii von Haar. Dorastał w środowisku charakteryzującym się surowym pietyzmem, co stanowiło wyraz głębokiej religijności jego rodziców. Już we wczesnej młodości zaczął odrzucać te religijne przekonania, co prowadziło do narastających napięć z ojcem, który pragnął, aby syn podążył ścieżką kariery kupieckiej. To burżuazyjne pochodzenie stanowiło stały wewnętrzny konflikt z jego radykalnymi poglądami politycznymi i społecznymi.

Związki i relacje

Przez dwadzieścia lat Friedrich Engels pozostawał w nieformalnym związku z Mary Burns, irlandzką robotnicą, którą poznał około 1843 roku w Manchesterze. To właśnie Mary Burns odegrała kluczową rolę w wprowadzeniu go w środowisko angielskiego proletariatu, co miało fundamentalny wpływ na jego późniejszą twórczość i analizę warunków życia klasy robotniczej. Po śmierci Mary w 1863 roku, Engels związał się z jej młodszą siostrą, Lizzie Burns. Pozostawał z nią w relacji aż do jej śmierci w 1878 roku. Dopiero na łożu śmierci Lizzie, w akcie spełnienia jej ostatnich życzeń, Engels zdecydował się na formalne małżeństwo.

Kariera i działalność polityczna

Początki kariery i służba wojskowa

Friedrich Engels rozpoczął swoją karierę zawodową w 1838 roku jako uczeń kupiecki w Bremie. Pracował w firmie eksportowej Heinricha Leopolda, jednocześnie potajemnie publikując artykuły pod pseudonimem Friedrich Oswald, aby nie narazić na szwank reputacji swojej rodziny. W 1841 roku odbył służbę wojskową w Berlinie, służąc w artylerii gwardii. To doświadczenie wykorzystał jako okazję do uczęszczania na wykłady uniwersyteckie i nawiązania kontaktów z grupą Młodych Heglistów, w tym z Bruno Bauerem. Jego wczesne pisma, takie jak „Listy z Wuppertalu” z 1839 roku, już wtedy zawierały analizę pracy dzieci i trudnych warunków życia robotników.

Działalność w Manchesterze i wsparcie dla Marksa

Przez wiele lat Friedrich Engels prowadził w Manchesterze „podwójne życie”, pracując w rodzinnej firmie tekstylnej Ermen & Engels od 1850 do 1870 roku. Głównym celem tej pracy było zapewnienie finansowego wsparcia dla Karola Marksa i jego rodziny, co pozwoliło Marksowi na poświęcenie się pracy nad jego monumentalnym dziełem „Kapitał”. Pobyt w Manchesterze pozwolił Engelsowi na dogłębne poznanie realia życia klasy robotniczej, co zaowocowało jego przełomową pracą „Położenie klasy robotniczej w Anglii”. Po śmierci Marksa, Engels podjął się ogromnego trudu dokończenia i publikacji jego dzieł, kontynuując ich wspólne dzieło intelektualne.

Zaangażowanie w organizacje międzynarodowe

Friedrich Engels pełnił kluczowe role w międzynarodowych organizacjach ruchu robotniczego. Był aktywnym członkiem Związku Komunistów w latach 1847–1852 oraz Pierwszej Międzynarodówki w latach 1864–1876. W ostatnich latach swojego życia aktywnie wspierał Socjaldemokratyczną Partię Niemiec i Drugą Międzynarodówkę, stając się nieformalnym przywódcą i doradcą dla liderów partii robotniczych w całej Europie. Jego wpływ na kształtowanie strategii i ideologii ruchu był nieoceniony.

Udział w wydarzeniach rewolucyjnych

Engels aktywnie uczestniczył w wydarzeniach Wiosny Ludów w 1849 roku. Brał udział w powstaniu w Badenii i Palatynacie jako adiutant Augusta Willicha. To doświadczenie dostarczyło mu bezpośredniego kontaktu z walką rewolucyjną, co następnie wykorzystał w swoich pracach teoretycznych. Ze względu na swoją działalność wywrotową, musiał uciekać z Prus i Francji, co ostatecznie skłoniło go do osiedlenia się na stałe w Anglii, która stała się bezpiecznym azylem dla wielu ówczesnych rewolucjonistów.

Najważniejsze dzieła i wkład intelektualny

Przełomowe publikacje

W 1845 roku Friedrich Engels opublikował przełomową pracę „Położenie klasy robotniczej w Anglii” (The Condition of the Working Class in England). Książka ta, oparta na jego osobistych obserwacjach i badaniach przeprowadzonych w Manchesterze, szczegółowo opisywała tragiczne warunki życia proletariatu w dobie rewolucji przemysłowej. W 1878 roku wydał „Anti-Dühring”, dzieło stanowiące kompleksowy wykład światopoglądu marksistowskiego, w którym polemizował z teoriami Eugena Dühringa i systematyzował zasady socjalizmu naukowego. W 1884 roku ukazała się jego kolejna ważna praca, „Pochodzenie rodziny, własności prywatnej i państwa”, w której analizował rozwój struktur społecznych w oparciu o badania antropologiczne, uzasadniając tezę o historycznej zmienności instytucji rodziny i państwa.

Współpraca z Karolem Marksem

Najbardziej znanym dziełem powstałym w wyniku ścisłej współpracy Friedricha Engelsa z Karolem Marksem jest „Manifest Komunistyczny”, opublikowany w 1848 roku. Ten dokument stał się jednym z najważniejszych tekstów politycznych w historii, definiując cele i program rodzącego się ruchu komunistycznego. Engels był nie tylko bliskim współpracownikiem Marksa, ale także jego finansowym wspomożycielem, co umożliwiło Marksowi skoncentrowanie się na pracy nad „Kapitałem”. Ich intelektualna więź i wspólne tworzenie teorii marksizmu stanowią fundament współczesnego rozumienia komunizmu i socjalizmu.

Rozwój koncepcji filozoficznych

Friedrich Engels odegrał kluczową rolę w rozwoju i systematyzacji koncepcji marksistowskich. Opracował koncepcję materializmu dialektycznego, przenosząc zasady dialektyki na grunt nauk przyrodniczych, co miało na celu stworzenie spójnego, naukowego systemu wyjaśniającego rozwój materii i społeczeństwa. Jego prace, obok dzieł Marksa, stanowią podstawę teorii socjalizmu naukowego. Po śmierci Marksa, Engels podjął się tytanicznej pracy edytorskiej, przygotowując do druku drugi (1885) i trzeci (1894) tom „Kapitału” na podstawie nieuporządkowanych notatek i rękopisów pozostawionych przez przyjaciela.

Dziedzictwo i osiągnięcia

Rola w ruchu socjalistycznym

Po śmierci Karola Marksa w 1883 roku, Friedrich Engels zyskał przydomek „Pierwszych Skrzypiec” (First Fiddle) w ruchu socjalistycznym. Stał się głównym autorytetem i doradcą dla liderów partii robotniczych w całej Europie. Liderzy i działacze regularnie odwiedzali go w Londynie, aby zasięgnąć rady w sprawach politycznych i teoretycznych. Jego status mędrca i mentora podkreślał przydomek „Wielki Lama” z Regent’s Park Road, który nadano mu w późniejszych latach życia.

Wspieranie rozwoju ruchu

Engels aktywnie wspierał kluczowe organizacje ruchu robotniczego, w tym Związek Komunistów, Pierwszą Międzynarodówkę, Socjaldemokratyczną Partię Niemiec oraz Drugą Międzynarodówkę. Jego działalność wykraczała poza sferę teoretyczną, obejmując również praktyczne zaangażowanie w rozwój i organizację ruchów politycznych dążących do zmiany społecznej. Mimo swoich radykalnych poglądów, po przejściu na emeryturę w 1870 roku, cieszył się stylem życia typowym dla wyższej klasy średniej, co pozwalało mu na utrzymywanie dużego domu w Londynie i organizowanie spotkań dla intelektualnej elity ruchu robotniczego.

Ciekawostki i anegdoty

Życie w Manchesterze i Londynie

Friedrich Engels spędził znaczną część swojego życia w Anglii, najpierw w Manchesterze, gdzie pracował w firmie Ermen & Engels, a następnie w Londynie. Londyn stał się jego domem i centrum działalności politycznej. Mimo radykalnych poglądów, po przejściu na emeryturę w 1870 roku, Engels cieszył się stylem życia typowym dla wyższej klasy średniej. Pozwalało mu to na utrzymywanie dużego domu w Londynie i organizowanie spotkań dla intelektualnej elity ruchu robotniczego, co przyczyniało się do jego statusu jako „Wielkiego Lamy” z Regent’s Park Road.

Warto wiedzieć: Engels urodził się w rodzinie wyznającej pietyzm, jednak szybko odrzucił przekonania religijne, co prowadziło do konfliktów z ojcem. Jego praca w firmie Ermen & Engels pozwoliła mu na finansowe wspieranie Karola Marksa i umożliwienie mu napisania „Kapitału”. Działalność wywrotowa zmusiła go do ucieczki z Prus i Francji, co ostatecznie skierowało go do Anglii.

Kluczowe wydarzenia z życia Friedricha Engelsa

• 1820: Narodziny w Barmen, Prusy.
• 1838: Początek kariery jako uczeń kupiecki w Bremie.
• 1841: Służba wojskowa w Berlinie i kontakty z Młodymi Heglistami.
• 1843: Poznanie Mary Burns w Manchesterze.
• 1845: Publikacja „Położenie klasy robotniczej w Anglii”.
• 1848: Wspólne z Marxim opublikowanie „Manifestu Komunistycznego”.
• 1849: Udział w powstaniu w Badenii i Palatynacie.
• 1850-1870: Praca w firmie Ermen & Engels w Manchesterze.
• 1863: Śmierć Mary Burns.
• 1864-1876: Aktywność w Pierwszej Międzynarodówce.
• 1878: Publikacja „Anti-Dühring”.
• 1883: Śmierć Karola Marksa.
• 1884: Publikacja „Pochodzenie rodziny, własności prywatnej i państwa”.
• 1885, 1894: Przygotowanie do druku drugiego i trzeciego tomu „Kapitału”.
• 1895: Śmierć w Londynie.

Friedrich Engels był postacią o ogromnym znaczeniu dla rozwoju teorii socjalistycznej i ruchu robotniczego. Jego nieustanne dążenie do zrozumienia i zmiany świata, w połączeniu z głębokim zaangażowaniem intelektualnym i politycznym, uczyniło go jednym z najbardziej wpływowych myślicieli XIX wieku. Jego prace, analizujące mechanizmy społeczne i ekonomiczne, stanowią do dziś ważny punkt odniesienia dla współczesnych analiz społecznych i politycznych.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Friedrich_Engels